ეპიდემიები არ მიეკუთვნება კაცობრიობის წარსულს. პირიქით, ისინი კვლავაც რეგულარულად გამოჩნდებიან და მომავალი მასშტაბური პანდემია მხოლოდ დროის საკითხია – აცხადებს ადრიან ჰილი, მსოფლიოს ერთ-ერთი წამყვანი ვაქცინოლოგი და 2026 წლის ევროპის გამომგონებლის ჯილდოს (European Inventor Award) მფლობელი “კვლევის“ კატეგორიაში.
Euronews-თან ინტერვიუში ოქსფორდის უნივერსიტეტის ბრიტანელი პროფესორი და ჯენერის ინსტიტუტის (Jenner Institute) თანადამფუძნებელი აღნიშნავს, რომ დღეს მსოფლიო ბევრად უფრო მომზადებულია, ვიდრე COVID-19-ის პანდემიამდე იყო, თუმცა მომავალ გამოწვევებს თვალს არ არიდებს: “ეპიდემიები გაგრძელდება. ისინი ხშირად ხდება. ზოგიერთი მათგანის შესახებ საზოგადოებას საერთოდ არაფერი სმენია, რადგან საზოგადოებრივი ჯანდაცვის დროული ღონისძიებების წყალობით მათი ლოკალიზება ძალიან სწრაფად ხდება. თუმცა, დაახლოებით ათწლეულში ერთხელ, ჩნდება ისეთი პათოგენი, რომელიც ბევრად უფრო სერიოზულ საფრთხეს წარმოადგენს. ამის ყველაზე თვალსაჩინო მაგალითი, რა თქმა უნდა, კორონავირუსი იყო“.
პროფესორ ჰილის განცხადებით, კორონავირუსის პანდემიის უმთავრესი მეცნიერული მემკვიდრეობა არის იმის დამტკიცება, რომ სამეცნიერო საზოგადოებას ახალი ეფექტური ვაქცინის შემუშავება სულ რაღაც ერთ წელიწადში შეუძლია. აქამდე წამყვან ექსპერტებსაც კი მიაჩნდათ, რომ ამ პროცესს აუცილებლად რამდენიმე წელი დასჭირდებოდა. ბოლო წლებში აშენებული ინფრასტრუქტურა სახელმწიფოებს საშუალებას აძლევს, უფრო სწრაფად აღმოაჩინონ ახალი პათოგენები, შექმნან ვაქცინები და ოპერატიულად დაგეგმონ კლინიკური კვლევები, რაც საგრძნობლად აძლიერებს გლობალურ მზადყოფნას.
მიუხედავად იმ უნდობლობისა, რომელიც ვაქცინაციის ირგვლივ პანდემიის პერიოდში გაიზარდა, ოქსფორდის პროფესორი ოპტიმისტურადაა განწყობილი და მიიჩნევს, რომ საზოგადოების ნდობა ეტაპობრივად აღდგება. მისი აზრით, სამედიცინო მითებსა და ანტივაქსერულ გზავნილებთან ბრძოლის ერთადერთი ეფექტური იარაღი განათლებაა: “პანდემიის დროს უამრავი დეზინფორმაცია გავრცელდა. ამ პრობლემის წამალი, ერთი სიტყვით, არის განათლება. იმედი მაქვს, ადამიანების უმრავლესობას ახლა უკვე კარგად ესმის, რომ ვაქცინებმა გადამწყვეტი როლი ითამაშეს კრიზისის დაძლევაში“.
ადრიან ჰილს წელს ევროპის გამომგონებლის პრესტიჟული ჯილდო გადაეცა მალარიის საწინააღმდეგო პირველი მაღალეფექტური ვაქცინის, R21/Matrix-M-ის შემუშავებისთვის. ეს გარდამტეხი წარმატება სამ ათწლეულზე მეტი ხნის ინტენსიური კვლევის შედეგია იმ სფეროში, სადაც მანამდე ასზე მეტი სხვა სამეცნიერო მცდელობა სრული კრახით დასრულდა. “როდესაც მალარიის ვაქცინაზე მუშაობა დავიწყე, ყველა წინა ცდა წარუმატებელი იყო. თუმცა, ჩვენ თანდათან ვისწავლეთ თავად პარაზიტის უკეთ გაგება და მისი 5 000 გენიდან სწორი სამიზნის შერჩევა. ხანგრძლივი ექსპერიმენტების, შეცდომებისა და შეუპოვრობის ფასად, მივედით ვაქცინამდე, რომლის ეფექტურობა დღეს დაახლოებით 80%-ს შეადგენს“, — იხსენებს მეცნიერი.
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) მონაცემებით, მსოფლიოს 80 ქვეყანაში მალარიის 282 მილიონი შემთხვევა დაფიქსირდა, რამაც 610 000 ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა. აღსანიშნავია, რომ გარდაცვლილთა თითქმის 75% ხუთ წლამდე ასაკის ბავშვებზე მოდის (ძირითადად აფრიკის რეგიონში). ტრადიციული ვაქცინები ბავშვებში ნაკლებად ეფექტური იყო პარაზიტის მაღალი გენეტიკური მრავალფეროვნების გამო. პროფესორ ჰილის გუნდმა შექმნა ვაქცინა, რომელიც შეიცავს ზუსტად იმ სპეციფიკურ ცილოვან სტრუქტურებს, რომლებიც იმუნურ სისტემას პარაზიტის ამოსაცნობად და მასზე ძლიერი პასუხის გამოსამუშავებლად სჭირდება. 2023 წლის ოქტომბერში WHO-მ ეს ვაქცინა ფართო გამოყენებისთვის ოფიციალურად დაამტკიცა და დღეს ის აფრიკის მრავალ ქვეყანაში საზოგადოებრივი ჯანდაცვის მასშტაბურ ინტერვენციად იქცა.
მიუხედავად იმისა, რომ მალარია ძირითადად აფრიკის კონტინენტის პრობლემად აღიქმება, პროფესორი ჰილი ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ ევროპელებს არ აქვთ უფლება, ეს დაავადება “სხვის პრობლემად“ მიიჩნიონ. გლობალიზებულ მსოფლიოში ეპიდემიები და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის კრიზისები წამებში კვეთენ სახელმწიფო საზღვრებს. შესაბამისად, განვითარებადი და ღარიბი ქვეყნების ჯანდაცვაში ინვესტირება და მათი მხარდაჭერა, საბოლოო ჯამში, თითოეული ჩვენგანის უსაფრთხოებასა და გლობალური სტაბილურობის დაცვას ნიშნავს.
წყარო: Euronews
