კანადის საზოგადოებრივი ჯანდაცვის უწყებებმა დაადასტურეს, რომ ქვეყანამ დაკარგა წითელას ელიმინაციის სტატუსი – სტატუსი, რომელიც მას 1998 წლიდან, თითქმის 30 წლის განმავლობაში ჰქონდა.
ეს გადაწყვეტილება მას შემდეგ მიიღო პანამერიკულმა ჯანდაცვის ორგანიზაციამ (PAHO), რაც დადასტურდა, რომ კანადაში წითელას ერთი და იმავე შტამის უწყვეტი გავრცელება ერთ წელზე მეტ ხანს გაგრძელდა. რადგან კანადამ სტატუსი დაკარგა, ეს ავტომატურად ნიშნავს, რომ მთლიანად ამერიკის კონტინენტმაც დაკარგა წითელას ელიმინაციის რეგიონის სტატუსი.
რას ნიშნავს “ელიმინაციის სტატუსი”?
მნიშვნელოვანია ვიცოდეთ, რომ “ელიმინაცია” არ ნიშნავს “ნულ შემთხვევას”.
ტერმინის განმარტება: “ელიმინაციის სტატუსი” ნიშნავს, რომ ქვეყანაში ვირუსის გარედან “შემოტანილი” შემთხვევები შეიძლება დაფიქსირდეს, მაგრამ არ ხდება ვირუსის მუდმივი, შიდა გავრცელება (ანუ, ადგილობრივი აფეთქება) 12 თვეზე მეტი ხნის განმავლობაში.
კანადამ ეს სტატუსი იმიტომ დაკარგა, რომ 2024 წლის ოქტომბერში დაწყებული აფეთქება ერთ წელზე მეტ ხანს გაგრძელდა და 2025 წელს დაფიქსირდა 5000-ზე მეტი შემთხვევა.
რატომ არის წითელა ასეთი საშიში? ეს არ არის უბრალო გამონაყარი
წითელა უაღრესად გადამდები ვირუსული დაავადებაა. ის განსაკუთრებით საშიშია ჩვილებისა და მცირეწლოვანი ბავშვებისთვის, რადგან შეიძლება გამოიწვიოს სერიოზული გართულებები და სიკვდილიც კი. კანადის აფეთქებისას დაფიქსირდა ორი გარდაცვალების შემთხვევა – ორივე დღენაკლი ჩვილი იყო, რომელიც ორსულობისას დედის ინფიცირების გამო უკვე დაავადებული დაიბადა.
მაგრამ წითელას მთავარი საფრთხე, რომელზეც ექსპერტები საუბრობენ, არის “იმუნური ამნეზია”.
ტერმინის განმარტება: იმუნური ამნეზია წითელას ვირუსი პირდაპირ კლავს იმუნურ უჯრედებს, რომლებიც “იმახსოვრებენ” სხვა დაავადებებს, რომლებთანაც გვქონია შეხება. შედეგად, იმუნური სისტემა თითქოს “ივიწყებს” როგორ ებრძოლოს სხვა ინფექციებს. ამის გამო, წითელას გადატანის შემდეგ ადამიანი თვეების, ზოგჯერ კი წლების განმავლობაში, ბევრად უფრო დაუცველი ხდება სხვა ინფექციების მიმართ (მაგალითად, პნევმონიის).
ექსპერტების თქმით, ეს განსაკუთრებით საშიშია დღეს, რადგან ანტიბიოტიკების მიმართ რეზისტენტობა ბევრად უფრო მაღალია, ვიდრე 1998 წელს იყო, რაც ასეთი მეორადი ინფექციების მკურნალობას ართულებს.
რატომ მოხდა ეს? მიზეზები კომპლექსურია
ექსპერტები თანხმდებიან, რომ სტატუსის დაკარგვა რამდენიმე ფაქტორის ერთობლიობამ გამოიწვია:
-
არასაკმარისი ვაქცინაცია: კანადაში 2025 წელს დაფიქსირებული 5162 შემთხვევიდან 4593 (დაახლოებით 89%) არავაქცინირებულ ადამიანებში გამოვლინდა.
-
პანდემიამდელი კლება: წითელას, ყბაყურას და წითურას (MMR) ვაქცინაციის მაჩვენებლებმა კლება ჯერ კიდევ COVID-19-ის პანდემიამდე დაიწყო.
-
პანდემიის გავლენა: პანდემიის დროს ბევრი ბავშვის გეგმური აცრის პროგრამა დაირღვა.
-
სისტემური პრობლემები: ბევრ რეგიონში არსებობს ოჯახის ექიმთან ხელმისაწვდომობის პრობლემა, რამაც გაართულა ბავშვების აცრაზე მიყვანა.
-
დეზინფორმაცია: ვაქცინების შესახებ მცდარმა ინფორმაციამ ასევე ითამაშა თავისი როლი.
აშშ შემდეგი შეიძლება იყოს
შეერთებული შტატები, რომელმაც ელიმინაციის სტატუსი 2000 წელს მოიპოვა, კანადის გზას ადგას. 2025 წლის იანვარში ტეხასსა და ნიუ-მექსიკოში დაწყებული აფეთქებები 42 იურისდიქციაში გავრცელდა.
ნოემბრის მონაცემებით, აშშ-ში 1681 დადასტურებული შემთხვევაა, რაც 1992 წლის შემდეგ ყველაზე მაღალი მაჩვენებელია. დაფიქსირდა ერთი გარდაცვალების შემთხვევაც, პირველად 2015 წლის შემდეგ. ამ შემთხვევების 92% არავაქცინირებულ ან უცნობი ვაქცინაციის სტატუსის მქონე პირებზე მოდის.
თუ აშშ-შიც უწყვეტი გავრცელება 2026 წლის იანვრამდე (ანუ 12 თვეზე მეტ ხანს) გაგრძელდა, ისიც ოფიციალურად დაკარგავს ელიმინაციის სტატუსს.
რა არის გამოსავალი?
გამოსავალი წითელას საწინააღმდეგო ვაქცინაციაა. MMR ვაქცინის ორი დოზა დაავადების პრევენციისთვის დაახლოებით 97%-ით ეფექტურია.
ექსპერტების თქმით, პრობლემის მოგვარება მხოლოდ დეზინფორმაციასთან ბრძოლა არ არის. საჭიროა რეალური ნაბიჯები:
-
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პროგრამების დაფინანსება.
-
აცრებზე ხელმისაწვდომობის გაზრდა (მაგალითად, სკოლებში კლინიკების გახსნა).
-
ოჯახის ექიმების დეფიციტის პრობლემის მოგვარება.
საბედნიეროდ, კვლევები აჩვენებს, რომ მშობლების უმეტესობა ენდობა ბავშვთა ვაქცინაციას. ხშირად მთავარი პრობლემა უნდობლობა კი არა, აცრაზე ხელმისაწვდომობის სირთულეა.
