British Journal of Sports Medicine-ში გამოქვეყნებული რეალურ გარემოში ჩატარებული კვლევის მიხედვით, ყოველ საათში 5-წუთიანი მოძრაობითი შესვენება შეიძლება იყოს პრაქტიკული ბალანსი მჯდომარე ცხოვრების ზიანის შესამცირებლად. ასეთი მოკლე შესვენებები აუმჯობესებდა განწყობას, ამცირებდა დაღლილობას და, კვლევის მიხედვით, სამუშაოს შესრულებას არ აზიანებდა.
მჯდომარე ცხოვრების წესი თანამედროვე ჯანმრთელობის ერთ-ერთი ყველაზე ჩუმი პრობლემაა. ბევრი ადამიანი დღის დიდ ნაწილს კომპიუტერთან, მანქანაში, ლექციაზე ან სახლში ეკრანთან ატარებს. პრობლემა მხოლოდ ის არ არის, რომ ადამიანი “ვერ ვარჯიშობს“. ხანგრძლივი ჯდომა თავისთავად უკავშირდება მეტაბოლურ, გულ-სისხლძარღვთა და ზოგადი ჯანმრთელობის რისკებს, განსაკუთრებით მაშინ, როცა ის ყოველდღიურ ჩვევად იქცევა.
ახალი კვლევა ცდილობდა პრაქტიკულ კითხვაზე პასუხის გაცემას: რამდენად ხშირად უნდა ავდგეთ სამუშაო დღის განმავლობაში ისე, რომ ჯანმრთელობისთვის სარგებელი მივიღოთ, მაგრამ სამუშაო პროცესიც არ დაირღვეს?
კვლევაში 19,000-ზე მეტი ზრდასრული მონაწილეობდა. მონაწილეები 21 დღის განმავლობაში აკვირდებოდნენ საკუთარ მდგომარეობას: თავდაპირველად ერთი კვირა ჩვეულ რეჟიმს აგრძელებდნენ, შემდეგ კი 14 დღის განმავლობაში 5-წუთიან მოძრაობის შესვენებებს აკეთებდნენ სხვადასხვა ინტერვალით – ყოველ 30 წუთში, ყოველ 60 წუთში ან ყოველ 120 წუთში.
შედეგებმა აჩვენა, რომ მოძრაობის შესვენებები ყველა ჯგუფში დაკავშირებული იყო დაღლილობის შემცირებასთან და განწყობის გაუმჯობესებასთან. უფრო ხშირი შესვენებები, განსაკუთრებით ყოველ 30 წუთში, უფრო ძლიერ ეფექტს აჩვენებდა დაღლილობასა და განწყობაზე. თუმცა ასეთი რეჟიმი ბევრისთვის ნაკლებად პრაქტიკული აღმოჩნდა.
მეორე მხრივ, 2 საათში ერთხელ მოძრაობა უფრო მარტივად შესასრულებელი იყო, მაგრამ ეფექტიც შედარებით სუსტი ჰქონდა. ამიტომ მკვლევრებმა დაასკვნეს, რომ ყოველ საათში 5-წუთიანი მოძრაობის შესვენება ყველაზე კარგი კომპრომისია – საკმარისად ეფექტიანი, მაგრამ რეალურ სამუშაო გარემოში შედარებით ადვილად შესანარჩუნებელი.
კვლევის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ნაწილი სამუშაო პროდუქტიულობას ეხება. ბევრს აქვს შიში, რომ თუ სამუშაო დღის განმავლობაში ხშირად ადგება, კონცენტრაცია დაერღვევა ან საქმე შეუფერხდება. ამ კვლევაში ასეთი უარყოფითი ეფექტი არ გამოჩნდა. პირიქით, სამუშაო ჩართულობასა და შესრულებაზე მცირე, მაგრამ დადებითი ცვლილებები დაფიქსირდა, თუმცა ისინი ძალიან დიდი ეფექტის სახით არ უნდა გავიგოთ.
სხვა სიტყვებით, 5 წუთით ადგომა არ ნიშნავს სამუშაოდან “გაქცევას“. ზოგჯერ შეიძლება პირიქითაც იყოს – სხეულის გააქტიურება, თვალის დასვენება და გონების მცირე გადატვირთვა მუშაობას უფრო მდგრადს ხდის.
აქ მნიშვნელოვანია, რომ საუბარია არა რთულ ვარჯიშზე, არამედ მარტივ მოძრაობაზე. ეს შეიძლება იყოს ოთახში ან დერეფანში სიარული, კიბეზე ასვლა-ჩამოსვლა, მსუბუქი გაწელვა, ფეხზე დგომა, რამდენიმე მარტივი მოძრაობა ან მოკლე გასეირნება. მთავარი არის, რომ ხანგრძლივი ჯდომა რეგულარულად გაწყდეს.
კვლევის ავტორები ხაზს უსვამენ, რომ ეს მიდგომა შეიძლება საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის პრაქტიკულ სტრატეგიადაც იქცეს. მიზეზი მარტივია: ყველას არ შეუძლია ყოველდღე სპორტდარბაზში სიარული, ხანგრძლივი ვარჯიში ან სპეციალური პროგრამის დაცვა. მაგრამ ბევრისთვის შესაძლებელია დღეში რამდენჯერმე 5 წუთით ადგომა და მოძრაობა.
თუმცა კვლევას შეზღუდვებიც ჰქონდა. შედეგები ძირითადად მონაწილეების თვითშეფასებას ეფუძნებოდა – ანუ როგორ გრძნობდნენ თავს, რამდენად დაღლილები იყვნენ და როგორ აფასებდნენ საკუთარ მუშაობას. კვლევა მოკლე ხანგრძლივობის იყო და ვერ გვეტყვის, რა ხდება თვეებისა და წლების განმავლობაში. ასევე მონაწილეთა ჯგუფი სრულად არ ასახავდა ყველა ტიპის მოსახლეობას, ამიტომ შედეგების განზოგადება სიფრთხილით არის საჭირო.
მნიშვნელოვანია კიდევ ერთი რამ: ეს კვლევა არ ნიშნავს, რომ საათში 5 წუთი მოძრაობა სრულად ანაცვლებს რეგულარულ ფიზიკურ აქტივობას. კვირის განმავლობაში რეკომენდებული ზომიერი ან ენერგიული ფიზიკური აქტივობა კვლავ მნიშვნელოვანია. მაგრამ მოკლე მოძრაობის შესვენებები შეიძლება იყოს დამატებითი, მარტივი და რეალისტური ჩვევა მათთვის, ვინც დღის დიდ ნაწილს ჯდომაში ატარებს.
საქართველოსთვის ეს თემა ძალიან პრაქტიკულია. ოფისებში, უნივერსიტეტებში, ონლაინ საქმიანობისას, მანქანით გადაადგილებასა და ეკრანებთან გატარებულ დროში მჯდომარე ქცევა ჩვეულებრივ ყოველდღიურობად იქცა. ამიტომ ჯანმრთელობის კომუნიკაციაში ასეთი მარტივი გზავნილი განსაკუთრებით გამოსადეგია: არ არის აუცილებელი, ყველაფერი “იდეალურად“ დაიწყო – დაიწყე იმით, რომ ყოველ საათში 5 წუთით ადგე და იმოძრაო.
საბოლოოდ, კვლევის მთავარი გზავნილი მარტივია: ხანგრძლივი ჯდომის გაწყვეტა პატარა ჩვევებითაც შეიძლება. 5 წუთი მოძრაობა ყოველ საათში არ არის სასწაულებრივი გამოსავალი, მაგრამ შეიძლება იყოს რეალისტური ნაბიჯი უკეთესი განწყობის, ნაკლები დაღლილობის და უფრო ჯანსაღი სამუშაო დღისკენ.
