მეცნიერებმა აღმოაჩინეს აქამდე უცნობი ბიოლოგიური პროცესი, რომლის დროსაც დაზიანებულ უჯრედებს შეუძლიათ, პირდაპირი მნიშვნელობით, “აღებინონ” თავიანთი შიგთავსი, რათა დააჩქარონ შეხორცების პროცესი. თუმცა, როგორც ირკვევა, ეს ეფექტიანი, მაგრამ “ბინძური” მექანიზმი შესაძლოა ისეთ დაავადებებთანაც იყოს დაკავშირებული, როგორიცაა კიბო.
რა არის უჯრედული “პირღებინება”?
ეს აღმოჩენა გაკეთდა სხვა, ახლახან აღწერილი პროცესის, პალიგენეზის, კვლევისას. პალიგენეზი არის უნარი, რომლის დროსაც ზრდასრული, მომწიფებული უჯრედი დაზიანების საპასუხოდ “ახალგაზრდავდება” და ღეროვანი უჯრედის მსგავს, პრიმიტიულ მდგომარეობას უბრუნდება, რათა ქსოვილის აღდგენა შეძლოს.
აქამდე მიიჩნეოდა, რომ ამ პროცესის დროს უჯრედი თავის შიდა “ნაგავს” და არასაჭირო “დანადგარებს” ნელა, შიდა მექანიზმებით (ლიზოსომებით) ინელებდა. თუმცა, მეცნიერებმა შეამჩნიეს, რომ პალიგენეზის პროცესში მყოფი უჯრედების გარეთ მუდმივად იყო უჯრედული ნარჩენები. მათ აღმოაჩინეს ახალი პროცესი, რომელსაც კათარტოციტოზი უწოდეს, რაც სიტყვასიტყვით “განწმენდას” ან “გასუფთავებას” ნიშნავს.
“დაზიანების შემდეგ, უჯრედის ამოცანაა ქსოვილის შეკეთება. მაგრამ უჯრედის ზრდასრული მექანიზმები, რომლებიც მის ჩვეულებრივ ფუნქციონირებას ემსახურება, ამ პროცესს ხელს უშლის”, – ამბობს კვლევის პირველი ავტორი, ჯეფრი ბრაუნი. “ეს უჯრედული განწმენდა ამ მექანიზმებისგან სწრაფად გათავისუფლების გზაა, რათა უჯრედი მალევე გადაიქცეს პატარა, პრიმიტიულ უჯრედად, რომელსაც გამრავლება და დაზიანების აღდგენა შეუძლია”.
შეხორცებიდან კიბომდე: ორლესული ხმალი
თუმცა, ამ პროცესს ბნელი მხარეც აქვს. მკვლევრები კათარტოციტოზს “სწრაფ, მაგრამ ბინძურ” პროცესად აღწერენ, რომელსაც სერიოზული რისკები შეიძლება ახლდეს თან.
უჯრედის გარეთ ნარჩენების ასე სწრაფად და მასიურად გადმოსროლამ შესაძლოა გამოიწვიოს ქრონიკული ანთება. ამასთან, კუჭის უჯრედები, რომლებზეც კვლევა ჩატარდა, დიდხანს ცოცხლობენ და ასაკთან ერთად მუტაციებს აგროვებენ. თუ ასეთი მუტირებული უჯრედები დაზიანების საპასუხოდ პალიგენეზს იწყებენ, არსებობს რისკი, რომ მათ გამრავლებისას ეს საზიანო მუტაციებიც გაავრცელონ, რაც საბოლოოდ კიბოს ფორმირებას შეუწყობს ხელს.
მიუხედავად ამისა, ამ პროცესის უკეთ შესწავლა მეცნიერებს ახალ შესაძლებლობებს აძლევს. “თუ ამ პროცესს უკეთ გავიგებთ, შევძლებთ, შევიმუშაოთ გზები, რომლითაც წავახალისებთ შეხორცების პროცესს, და შესაძლოა, ქრონიკული დაზიანების კონტექსტში, დავბლოკოთ დაზიანებული უჯრედების კიბოს ფორმირებაში მონაწილეობა”, – ამბობს ბრაუნი.
