ჟურნალ “Nature”-ში გამოქვეყნებული ახალი სამეცნიერო ნაშრომის მიხედვით, მეცნიერებმა მილიონზე მეტი ადამიანის მონაცემთა ანალიზის საფუძველზე გამოავლინეს 1200-ზე მეტი გენეტიკური ვარიანტი, რომლებიც ადამიანის ხასიათის ძირითად თვისებებთან არის დაკავშირებული. აღნიშნული ნაშრომი ქცევითი გენეტიკის სფეროში დღემდე ჩატარებულ ყველაზე მასშტაბურ გენომურ კვლევას (GWAS) წარმოადგენს.
ადამიანის პიროვნება ყალიბდება გენეტიკური მემკვიდრეობისა და გარემო პირობების მუდმივი ურთიერთქმედებით. ამ კავშირების გამოსავლენად საერთაშორისო გაერთიანებამ, Revived Genomics of Personality Consortium-მა, გააერთიანა 46 კოჰორტის მონაცემები, რომლებიც თვისებების მიხედვით 611 000-დან 1.14 მილიონამდე ადამიანს მოიცავდა. კვლევაში გამოყენებული იყო ფსიქოლოგიური კითხვარები, რომლებიც აფასებს პიროვნების “დიდ ხუთეულს”: ექსტრავერსიას, კეთილგანწყობას, კეთილსინდისიერებას, ნევროტიზმსა და გამოცდილებისადმი ღიაობას.
გენეტიკური ვარიანტები და მათი გავლენა
მკვლევრებმა დაადგინეს 1260 გავრცელებული გენეტიკური ვარიანტი, რომელთაგან 800-ზე მეტი მანამდე უცნობი იყო. კერძოდ, კეთილსინდისიერებასთან ასოცირებული ვარიანტების რაოდენობა 3-დან 131-მდე გაიზარდა, ხოლო ნევროტიზმთან დაკავშირებული მარკერების რიცხვი 224-დან 706-მდე ავიდა. საერთო ჯამში, გენეტიკური ვარიაციები პოპულაციაში პიროვნული თავისებურებების სხვაობის მხოლოდ 5%-დან 16%-მდე წილს ხსნის.
სწავლულები ხაზს უსვამენ, რომ თითოეული ცალკეული ვარიანტის ეფექტი უმნიშვნელოა. მაგალითად, მაღალ ექსტრავერსიასთან დაკავშირებული საშუალო ვარიანტი მხოლოდ მინიმალურ პროცენტულ გადახრას განაპირობებს. შესაბამისად, გენეტიკური მონაცემებით კონკრეტული პირის ხასიათის წინასწარმეტყველება შეუძლებელია. ამავდროულად, ნათესაური კავშირებისა და ტყუპების ანალიზმა აჩვენა, რომ ოჯახური გარემო თითქმის არ ახდენს არაპირდაპირ გავლენას ამ გენეტიკურ კორელაციებზე.
კავშირი ჯანმრთელობასა და ცხოვრების წესთან გენეტიკური მარკერების იდენტიფიცირებამ მკვლევრებს საშუალება მისცა, შეესწავლათ პიროვნული თვისებების კავშირი ცხოვრების წესსა და ჯანმრთელობის მაჩვენებლებთან:
-
კეთილსინდისიერება: დაკავშირებული იყო დღის საათებში ფიზიკურ აქტივობასთან, სხეულის მასის დაბალ ინდექსთან (BMI), თამბაქოს მოხმარების შემცირებულ მაჩვენებელსა და ჰოსპიტალიზაციის დაბალ ალბათობასთან.
-
ღიაობა გამოცდილებისადმი: კორელაციაში აღმოჩნდა ღამის აქტიურობასთან, სამეცნიერო კვლევებში ნებაყოფლობით მონაწილეობასა და ისეთი სპეციფიკური პროდუქტების სიყვარულთან, როგორიცაა ყავა, ღვინო, მწნილი და დავარგებული ყველი.
-
ექსტრავერსია: ასოცირდებოდა COVID-19-ით ინფიცირების შედარებით მაღალ რისკთან, რაც, სავარაუდოდ, სოციალური ინტერაქციის მაღალი სიხშირით აიხსნება.
მიუხედავად იმისა, რომ მენდელის რანდომიზაციის მეთოდმა საინტერესო მიგნებები აჩვენა, მკვლევრები აღნიშნავენ, რომ მიზეზ-შედეგობრივი კავშირების საბოლოოდ დასადასტურებლად შემდგომი ანალიზია საჭირო. მიუხედავად ამისა, აღნიშნული ნაშრომი ფუნდამენტურ ეტაპად ფასდება სოციალური გენომიკისა და ქცევითი მეცნიერებების განვითარებაში.
