ორსულობის დაახლოებით მე-12 კვირაზე დედის სისხლში ერთი ცილის დაბალი დონე მოგვიანებით პრეეკლამფსიისა და ნაყოფის ზრდის შეფერხების განვითარებას დაუკავშირეს. კემბრიჯის უნივერსიტეტის ავტორთა კვლევა Nature Medicine-ში გამოქვეყნდა და მიგნებებმა შესაძლოა მომავალში ორსულობის მაღალი რისკის გაცილებით ადრე გამოვლენას შეუწყოს ხელი.
მეცნიერებმა პირველ ტრიმესტრში აღებულ სისხლის ნიმუშებში 2 904 სხვადასხვა ცილა შეისწავლეს. მათ შორის ყველაზე ძლიერი კავშირი isthmin-2-ის, ანუ ISM2-ის დაბალ დონეს აღმოაჩნდა.
ISM2 ერთადერთი ცილა იყო, რომელიც დაკავშირებული აღმოჩნდა ოთხივე შესწავლილ შედეგთან – მხოლოდ პრეეკლამფსიასთან, მხოლოდ ნაყოფის ზრდის შეფერხებასთან, ორივე მდგომარეობის ერთდროულ განვითარებასთან და მათ საერთო მაჩვენებელთან.
მიგნება კიდევ უფრო მნიშვნელოვანი გახდა მას შემდეგ, რაც მეცნიერებმა შედეგი ორ დამოუკიდებელ ორსულთა ჯგუფშიც გადაამოწმეს.
ერთ-ერთ საკვლევ ჯგუფში ISM2-ის გამოყენებით შექმნილმა მოდელმა პრეეკლამფსიის ან ნაყოფის ზრდის შეფერხების პროგნოზირებისას AUC 0.74 აჩვენა. განსაკუთრებით მაღალი მაჩვენებელი დაფიქსირდა იმ ქალებში, რომლებსაც მოგვიანებით ორივე მდგომარეობა განუვითარდათ – ამ ჯგუფში AUC 0.836 იყო.
თუმცა კვლევის მნიშვნელობა მხოლოდ შესაძლო სისხლის ტესტით არ შემოიფარგლება.
მეცნიერებმა აღმოაჩინეს, რომ ISM2 თითქმის მთლიანად პლაცენტაში წარმოიქმნება. განსაკუთრებით დიდი რაოდენობით მას პლაცენტის ე.წ. ექსტრავილური ტროფობლასტური უჯრედები გამოყოფენ.
ჯანმრთელი ორსულობის დასაწყისში სწორედ ეს უჯრედები აღწევს დედის საშვილოსნოს ქსოვილში და სისხლძარღვების გარდაქმნას უწყობს ხელს, რათა პლაცენტამ და ნაყოფმა საკმარისი სისხლი, ჟანგბადი და საკვები ნივთიერებები მიიღონ.
თუ ეს პროცესი სათანადოდ არ მიმდინარეობს, პლაცენტის სისხლით მომარაგება შეიძლება გაუარესდეს. სწორედ ასეთი დარღვევა ითვლება როგორც პრეეკლამფსიის, ისე ნაყოფის ზრდის შეფერხების ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ადრეულ მექანიზმად.
მკვლევრებმა მექანიზმი ადამიანის ტროფობლასტურ ღეროვან უჯრედებშიც შეამოწმეს. როდესაც ISM2-ის წარმოქმნა ხელოვნურად შეამცირეს, უჯრედების ქსოვილში შეჭრის უნარი მკვეთრად დაქვეითდა. ხოლო იმ უჯრედებში, რომლებიც ბუნებრივად ISM2-ს არ წარმოქმნიდნენ, ცილის დამატებამ მათი გადაადგილება გააძლიერა.
ეს მონაცემები მიანიშნებს, რომ ISM2 შესაძლოა უბრალოდ მომავალი დაავადების მაჩვენებელი კი არ იყოს, არამედ თავად მონაწილეობდეს პლაცენტის არასწორ განვითარებაში.
პრეეკლამფსია ორსულობის სერიოზული გართულებაა, რომელსაც მაღალი არტერიული წნევა და სხვა ორგანოების დაზიანების ნიშნები ახასიათებს. კემბრიჯის უნივერსიტეტის მიხედვით, ის დაახლოებით ყოველი 20 ორსულობიდან ერთს ეხება. ნაყოფის ზრდის შეფერხებისას კი ბავშვი საშვილოსნოში საკუთარ ბიოლოგიურ ზრდის პოტენციალს ვერ აღწევს. ორივე მდგომარეობას შეუძლია გაზარდოს დედისა და ბავშვის მძიმე გართულებების რისკი.
მიუხედავად პერსპექტიული შედეგებისა, ISM2-ის ტესტი კლინიკურ პრაქტიკაში ჯერ არ არსებობს.
კვლევის მონაწილეთა ძირითადი ჯგუფები ჩრდილოეთ ევროპული პოპულაციებიდან იყვნენ, ამიტომ შედეგი სხვა პოპულაციებშიც უნდა დადასტურდეს. ჯერ ასევე უცნობია, რატომ აქვს ზოგ ქალს ორსულობის დასაწყისშივე ISM2-ის შედარებით დაბალი დონე.
მომავალში კვლევამ ორი მიმართულება შეიძლება გახსნას – შეიქმნას პირველ ტრიმესტრში მაღალი რისკის ორსულობების გამოსავლენი უფრო ზუსტი სისხლის ტესტი და გამოიკვლიონ გზები, რომლითაც პლაცენტაში ISM2-ის მოქმედების გაძლიერება პრეეკლამფსიისა და ნაყოფის ზრდის შეფერხების პრევენციაში შეიძლება გამოიყენონ.
ამ ეტაპზე კი აღმოჩენა პირველ რიგში მნიშვნელოვანი ნაბიჯია იმის გასაგებად, რა შეიძლება იწყებოდეს პლაცენტაში პრეეკლამფსიის კლინიკური ნიშნების გამოვლენამდე მრავალი თვით ადრე.
