2026 წლის 26 ივნისს საქართველოს სტატისტიკის ეროვნულმა სამსახურმა გამოაქვეყნა მონაცემები იმის შესახებ, თუ რა მიზეზებით გარდაიცვალნენ ადამიანები 2025 წელს. ამ წელს ქვეყანაში 44 319 ადამიანი გარდაიცვალა. ეს რიცხვი 348 ერთეულით, ანუ 0.8 პროცენტით, აღემატება 2024 წლის მაჩვენებელს. სიის სათავეში კვლავ ორი მიზეზი დგას: სისხლის მიმოქცევის სისტემის, ანუ გულისა და სისხლძარღვების ავადმყოფობები (გარდაცვლილთა 37.7 პროცენტი) და სიმსივნეები (15.5 პროცენტი). მონაცემები არ მოიცავს ოკუპირებულ ტერიტორიებს.[1]
ქვემოთ მოცემული ცხრილი გარდაცვალების მიზეზებს კლებადობით ალაგებს. პირველი ხუთი მიზეზი, ანუ გული და სისხლძარღვები, ზუსტი დიაგნოზის გარეშე დარეგისტრირებული შემთხვევები, სიმსივნეები, სასუნთქი სისტემა და ტრავმები, ერთად მოიცავს ყველა გარდაცვალების 86.9 პროცენტს.
გარდაცვალების მიზეზები საქართველოში, 2025 წელი, კლებადობით. სულ 44319. სრული სია: ბმული
რა შეიცვალა ერთ წელიწადში
გარდაცვალებათა საერთო რიცხვი თითქმის უცვლელია, ოდნავ გაიზარდა. თუმცა ცალკეული მიზეზების შიგნით მოძრაობა უფრო თვალსაჩინოა.
ყველაზე დიდი ცვლა გულ-სისხლძარღვთა ჯგუფშია: აქ გარდაცვალება 1 448 შემთხვევით, ანუ 8.0 პროცენტით შემცირდა, თუმცა ის კვლავ პირველ ადგილზე რჩება. ამავე დროს, სიმსივნეებით გამოწვეული გარდაცვალება 1 157 შემთხვევით, ანუ 20.2 პროცენტით გაიზარდა. ეს დიდი ნახტომია ერთი წლისთვის. აქ სიფრთხილეა საჭირო: ვინაიდან გული შემცირდა და სიმსივნე გაიზარდა თითქმის იმავე რაოდენობით, ცვლილების ნაწილი შესაძლოა დიაგნოზის დაზუსტებამ ან მიზეზების ხელახალმა კლასიფიკაციამ გამოიწვია და არა მხოლოდ ავადობის რეალურმა ზრდამ. ამის დანამდვილებით თქმა მხოლოდ ამ მონაცემებით არ შეიძლება.
კოვიდ-19 2024 წლის 12 შემთხვევიდან 2025 წელს ნულამდე დაეცა. პროცენტულად შესამჩნევად გაიზარდა რამდენიმე უფრო მცირე ჯგუფი: ინფექციური და პარაზიტული ავადმყოფობები (39.9 პროცენტით), სისხლისა და სისხლმბადი ორგანოების ავადმყოფობები (51.7 პროცენტით), საჭმლის მომნელებელი სისტემა (16.4 პროცენტით) და ენდოკრინული დარღვევები (14.9 პროცენტით). ეს ჯგუფები მცირეა, ამიტომ მათი პროცენტული ზრდა დიდად არ ცვლის საერთო სურათს, მაგრამ მათ ყურადღება სჭირდება.
| გარდაცვალების მიზეზი | 2024 | 2025 | ცვლილება | ცვლილება, % |
| სისხლის მიმოქცევის სისტემის ავადმყოფობები | 18 159 | 16 711 | -1 448 | -8.0 |
| სიმპტომები და ნიშნები, სხვაგან არ შეტანილი | 9 558 | 9 389 | -169 | -1.8 |
| სიმსივნეები | 5 720 | 6 877 | +1 157 | +20.2 |
| სასუნთქი სისტემის ავადმყოფობები | 3 641 | 3 533 | -108 | -3.0 |
| ტრავმები, მოწამვლები და გარეგანი მიზეზები | 1 826 | 1 973 | +147 | +8.0 |
| საჭმლის მომნელებელი სისტემის ავადმყოფობები | 1 307 | 1 521 | +214 | +16.4 |
| ენდოკრინული და ნივთიერებათა ცვლის დარღვევები | 891 | 1 024 | +133 | +14.9 |
| შარდ-სასქესო სისტემის ავადმყოფობები | 779 | 842 | +63 | +8.1 |
| ზოგიერთი ინფექციური და პარაზიტული ავადმყოფობა | 514 | 719 | +205 | +39.9 |
| ნერვული სისტემის ავადმყოფობები | 624 | 590 | -34 | -5.4 |
| სისხლისა და სისხლმბადი ორგანოების ავადმყოფობები | 333 | 505 | +172 | +51.7 |
| ფსიქიკური და ქცევითი აშლილობები | 282 | 292 | +10 | +3.5 |
| პერინატალურ პერიოდში განვითარებული მდგომარეობები | 196 | 200 | +4 | +2.0 |
| თანდაყოლილი ანომალიები და დარღვევები | 75 | 68 | -7 | -9.3 |
| კანისა და კანქვეშა ქსოვილის ავადმყოფობები | 41 | 57 | +16 | +39.0 |
| ორსულობა, მშობიარობა და ლოგინობის ხანა | 13 | 11 | -2 | -15.4 |
| ძვალ-კუნთოვანი და შემაერთებელი ქსოვილის ავადმყოფობები | 0 | 7 | +7 | … |
| სპეციალური დანიშნულების კოდები (კოვიდ-19) | 12 | 0 | -12 | -100 |
| სულ | 43 971 | 44 319 | +348 | +0.8 |
ცხრილი 2. გარდაცვალების მიზეზები, 2024 და 2025 წლების შედარება. წითელი ნიშნავს კლებას, მწვანე ზრდას. სამი წერტილი ნიშნავს, რომ პროცენტული ცვლილების გამოთვლა შეუძლებელია (წინა წელს მაჩვენებელი ნული იყო).
ასაკი და გარდაცვალების მიზეზი
ერთი და იგივე მიზეზი სხვადასხვა ასაკში სხვადასხვა წონას იძენს. სტატისტიკის სამსახურის ცნობით, 2025 წელს:
- 5 წლამდე ბავშვებში წინა პლანზეა პერინატალურ პერიოდში, ანუ დაბადების ახლო ხანში განვითარებული მდგომარეობები.
- 5-დან 39 წლამდე ასაკში ჭარბობს ტრავმები, მოწამვლები და გარეგანი მიზეზები, რადგან ამ ასაკში უბედური შემთხვევების ალბათობა შედარებით მაღალია.
- 40 წლიდან და უფროს ასაკში გადამწყვეტ მიზეზებად რჩება გულ-სისხლძარღვთა ავადმყოფობები და სიმსივნეები.
საქართველო, ევროკავშირი და მსოფლიო
გულ-სისხლძარღვთა დაავადებები მსოფლიოს უმეტეს ნაწილში პირველ ადგილზეა, მაგრამ მათი წილი ქვეყნების მიხედვით განსხვავდება. საქართველოში ეს წილი 37.7 პროცენტია, რაც ევროკავშირის საშუალო მაჩვენებელზე (32.8 პროცენტი) მაღალია. საქართველო ევროპის იმ აღმოსავლეთ ნაწილს ჰგავს, სადაც ეს წილი ყველაზე მაღალია: ბულგარეთში ის 61 პროცენტამდე ადის, რუმინეთში 56 პროცენტამდე, ლიტვაში 52 პროცენტამდე. მსოფლიო მასშტაბით გული და სისხლძარღვები ყველა გარდაცვალების დაახლოებით მესამედს იწვევს, ხოლო ცალკე გულის იშემიური დაავადება ერთ ნომრად რჩება.
სიმსივნეების წილი საქართველოში (15.5 პროცენტი) ერთი შეხედვით ევროკავშირზე (23.9 პროცენტი) დაბალია. ეს არ ნიშნავს, რომ ქართველებში სიმსივნე იშვიათია. ამ სხვაობის მთავარი მიზეზი ცხრილ მე-4-ის ბოლო სტრიქონშია..
| გარდაცვალების მიზეზი | საქართველო 2025 | ევროკავშირი 2023 | მსოფლიო |
| სისხლის მიმოქცევის სისტემა (გული და სისხლძარღვები) | 37.7% | 32.8% | ≈ 32% |
| სიმსივნეები | 15.5% | 23.9% | ≈ 17% |
| სასუნთქი სისტემის ავადმყოფობები | 8.0% | 7.8% | … |
| გარეგანი მიზეზები (ტრავმა, მოწამვლა) | 4.5% | 5.0% | … |
| სიმპტომები და ნიშნები, ზუსტი მიზეზის გარეშე | 21.2% | 4.9% | … |
ცხრილი 3. გარდაცვალების მიზეზების წილი (პროცენტებში): საქართველო, ევროკავშირი და მსოფლიო. მსოფლიოს ციფრები მიახლოებითია. სამი წერტილი ნიშნავს, რომ ცალკე შესადარებელი მაჩვენებელი ხელმისაწვდომი არ არის.
გაურკვეველი მიზეზების დიდი წილი
საქართველოს მონაცემებში მეორე ადგილზე ის ჯგუფია, რომელსაც ჰქვია “სიმპტომები, ნიშნები და გადახრები ნორმიდან, რომლებიც სხვა კლასებში არ არის შეტანილი“. ეს ის შემთხვევებია, სადაც ზუსტი დიაგნოზი არ არის მითითებული. მისი წილი 21.2 პროცენტია. ევროკავშირში ანალოგიური ჯგუფი მხოლოდ 4.9 პროცენტს შეადგენს.
ფაქტობრივად, საქართველოში ყოველი მეხუთე დარეგისტრირებული გარდაცვალება ზუსტი მიზეზის გარეშეა ჩაწერილი. ეს გავლენას ახდენს ყველა დანარჩენ ციფრზე: როცა შემთხვევების დიდი ნაწილი “გაურკვეველში“ ხვდება, ცალკეული კონკრეტული მიზეზის, მათ შორის სიმსივნის, ჩაწერილი წილი მცირდება. ამიტომ, როცა საქართველოს ევროპას ვადარებთ, საქართველოს ნამდვილი სიმსივნური ტვირთი, სავარაუდოდ, ამ ციფრზე მაღალია. ეს უპირველესად გარდაცვალების რეგისტრაციისა და მიზეზის დადგენის ხარისხის საკითხია და არა იმის ნიშანი, რომ ქართველები ნაკლებად ავადდებიან.
რატომ დგას გული წინა პლანზე
ციფრების უკან არაგადამდები დაავადებები და მათი რისკის ფაქტორები დგას. დაავადებათა კონტროლის ეროვნული ცენტრისა და ჯანმრთელობის ორგანიზაციის მონაცემებით, საქართველოში მაღალია მარილის მოხმარება (ზოგიერთი პოპულარული კერძი, მაგალითად ხაჭაპური და შაურმა, ერთ ულუფაში დღიური ნორმის ნახევარს ან მეტს მოიცავს), იზრდება ჭარბი წონა და სიმსუქნე, დაბალია ფიზიკური აქტივობა, ხშირია თამბაქოსა და ალკოჰოლის მოხმარება.
იგივე წყაროების მიხედვით, ოთხი ძირითადი არაგადამდები დაავადება საქართველოს წელიწადში 3 მილიარდ ლარზე მეტი უჯდება, რაც მთლიანი შიდა პროდუქტის დაახლოებით 6.2 პროცენტია. ამავე დროს, პრევენცია იაფი ჯდება: ჯანსაღი კვების, ფიზიკური აქტივობისა და თამბაქოს კონტროლის მიმართულებით ჩადებული ყოველი ლარი საზოგადოებას რამდენჯერმე მეტად უბრუნდება.
მთავარი დასკვნები
- გარდაცვალებათა საერთო რიცხვი თითქმის უცვლელია (გაიზარდა 0.8 პროცენტით).
- გულ-სისხლძარღვთა დაავადებები კვლავ პირველ მიზეზად რჩება და მათი წილი ევროკავშირის საშუალოზე მაღალია, თუმცა ერთ წელიწადში ეს ჯგუფი 8 პროცენტით შემცირდა.
- ჩაწერილი სიმსივნური გარდაცვალება ერთ წელიწადში 20 პროცენტით გაიზარდა, რაც სიფრთხილით უნდა წავიკითხოთ, რადგან ნაწილი შესაძლოა მიზეზების ხელახალ კლასიფიკაციას უკავშირდებოდეს.
- მთავარი მეთოდოლოგიური სისუსტე ისაა, რომ ყოველი მეხუთე გარდაცვალება ზუსტი მიზეზის გარეშეა ჩაწერილი. ეს ზღუდავს როგორც ქვეყნებს შორის შედარებას, ისე ჯანდაცვის დაგეგმვას.
- ძირითადი მამოძრავებელი ფაქტორები, ანუ მაღალი არტერიული წნევა, არასწორი კვება, ჭარბი წონა, დაბალი ფიზიკური აქტივობა, თამბაქო და ალკოჰოლი, დიდწილად პრევენცირებადია.
მომზადებულია საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის 2025 წლის მონაცემების საფუძველზე. ცხრილებში ციფრები შესაძლოა ჯამთან მცირედით განსხვავდებოდეს დამრგვალების გამო.
წყაროები:
საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური, “გარდაცვლილთა რიცხოვნობა გარდაცვალების მიზეზების მიხედვით, 2025 წელი“ (გამოქვეყნდა 2026 წლის 26 ივნისს). პირველადი მონაცემები: ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო და დაავადებათა კონტროლისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნული ცენტრი.
წყარო: Eurostat, “Causes of death statistics“, 2023 წლის მონაცემები (ევროკავშირის 27 ქვეყანა).
წყაროები: ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია, “The top 10 causes of death“ (2021); დაავადებათა გლობალური ტვირთის კვლევა, ჯანმრთელობის მეტრიკისა და შეფასების ინსტიტუტი, 2023 (გამოქვეყნდა 2025 წლის ოქტომბერში). მსოფლიო წილები მიახლოებითია.
