რატომ გავრცელდა მენინგიტის აფეთქება ასე სწრაფად დიდ ბრიტანეთში?

დაავადების გამომწვევია ბაქტერია Neisseria meningitidis (მენინგოკოკი). ის ადამიანის ცხვირ-ხახაში ბინადრობს და მოსახლეობის 10%-ში (ახალგაზრდების 25%-ში) უსიმპტომო მატარებლობის სახით გვხვდება. ინფექცია ინვაზიური (ორგანიზმის შიდა გარემოში შეღწევადი) ხდება მხოლოდ მაშინ, როდესაც ბაქტერია სისხლის მიმოქცევაში გადადის.

• მენინგიტი: თავისა და ზურგის ტვინის გარსების ანთება.

• სეპტიცემია (სეფსისი): სიცოცხლისთვის საშიში მდგომარეობა, რომელიც ვითარდება ორგანიზმის ინფექციაზე დისრეგულირებული იმუნური პასუხის შედეგად და იწვევს ორგანოთა ფუნქციის დარღვევას

მენინგოკოკი, წითელას ან გრიპისგან განსხვავებით, ნაკლებად გადამდებია და ხანგრძლივ, ახლო კონტაქტს მოითხოვს. ბათის უნივერსიტეტის პროფესორი ენდრიუ პრესტონი ორ შესაძლო მიზეზს ასახელებს:

1. ვირულენტობის ზრდა: ბაქტერიის უნარი, გამოიწვიოს დაავადება, მკვეთრად გაიზარდა.

2. ტრანსმისიის (გადაცემის) სისწრაფე: ბაქტერიამ შეიძინა თვისება, უფრო იოლად გავრცელდეს მასპინძელთა შორის.

არსებობს მენინგოკოკის რამდენიმე ძირითადი სეროჯგუფი (ჯგუფები, რომლებიც ერთმანეთისგან ზედაპირული ანტიგენებით განსხვავდებიან): A, B, C, W, X და Y. კენტის აფეთქება გამოწვეულია B ჯგუფით.

თითოეული სეროჯგუფი ასობით სხვადასხვა შტამს (გენეტიკურ ვარიაციას) მოიცავს. ლაბორატორიული კვლევა ადგენს, მოხდა თუ არა კონკრეტული მუტაცია, რამაც ეს შტამი უფრო აგრესიული გახადა.

ინფექციის გავრცელებას ხშირად ხელს უწყობს ლორწოვანი გარსის დაზიანება. ეპიდემიოლოგიაში ცნობილია “მენინგიტის სარტყელი” აფრიკაში (სენეგალიდან ეთიოპიამდე), სადაც მტვერი და სიმშრალე ყელის ბარიერს ასუსტებს. კენტის კონტექსტში განიხილება ვეიპინგი:

• ის იწვევს სასუნთქი გზების გაღიზიანებას, რაც ბაქტერიის შეღწევას აადვილებს.

• ვეიპების გაზიარება ნერწყვის პირდაპირი მიმოცვლის გზით ტრანსმისიის რისკს ზრდის.

დიდი ბრიტანეთის ჯანმრთელობის უსაფრთხოების სააგენტოს (UKHSA) ხელმძღვანელი, სიუზან ჰოპკინსი, ამას სუპერგავრცელების მოვლენას უწოდებს. ეს ნიშნავს, რომ გარკვეულ პირობებში (მაგალითად, კლუბ Chemistry-ში) ერთმა ან რამდენიმე ინფიცირებულმა ადამიანმა იმაზე მეტი პირი დააინფიცირა, ვიდრე ეს სტანდარტულად ხდება.

ბრიტანეთში სტუდენტების უმრავლესობა აცრილია MenACWY ვაქცინით. თუმცა, მნიშვნელოვანია ვიცოდეთ:

• MenACWY ვაქცინა იცავს ოთხი ჯგუფისგან, მაგრამ არ იცავს B ჯგუფისგან.

• B ჯგუფის საწინააღმდეგო ვაქცინა (4CMenB) ბრიტანეთის კალენდარში 2015 წლიდან შევიდა მხოლოდ ჩვილებისთვის.

შესაბამისად, დღევანდელ სტუდენტებს B ჯგუფის მიმართ იმუნიტეტი, როგორც წესი, არ გააჩნიათ. ამას ემატება იმუნური პაუზის ჰიპოთეზა: პანდემიის პერიოდში ლოქდაუნებმა შეამცირა ბუნებრივი კონტაქტი ბაქტერიებთან, რამაც შესაძლოა პოპულაციური იმუნიტეტის დონე დაასუსტა.

ამ ეტაპზე მეცნიერები გენომურ სექვენირებას (ბაქტერიის გენეტიკური კოდის სრულ გაშიფვრას) ატარებენ. პასუხგაუცემელი რჩება კითხვა: ეს არის ბაქტერიის ახალი, უფრო აგრესიული მუტაცია, თუ რამდენიმე გარემო ფაქტორის (ხალხმრავლობა, ვეიპინგი, იმუნური ვაკუუმი) საბედისწერო თანხვედრა?

აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ MenB ვაქცინით დიდმა ბრიტანეთმა გონორეის საწინააღმდეგო ვაქცინაცია დაიწყო. მეტი ინფორმაცია იხილეთ ბმულზე: