ორსულობის დროს ზოგიერთი ინფექცია შეიძლება დედიდან ნაყოფს გადაეცეს და მის განვითარებაზე გავლენა მოახდინოს. ახალი დიდი კვლევის მიხედვით, ასეთი თანდაყოლილი ინფექციები მომავალში აუტიზმისა და ინტელექტუალური განვითარების დარღვევის უფრო მაღალ რისკთან არის დაკავშირებული.
კვლევა 2026 წლის სექტემბერში ჟურნალ JAMA Pediatrics-ში გამოქვეყნდა. მეცნიერებმა შვედეთში 1987-2021 წლებში დაბადებული 3.6 მილიონზე მეტი ადამიანის მონაცემები შეისწავლეს. მათგან 975 ადამიანს ჰქონდა დიაგნოსტირებული თანდაყოლილი TORCH ინფექცია.
TORCH არის ინფექციების ჯგუფი, რომელშიც შედის ტოქსოპლაზმოზი, სიფილისი, წითურა, ციტომეგალოვირუსი და ჰერპესის მარტივი ვირუსი. ამ ინფექციებს ზოგ შემთხვევაში შეუძლიათ პლაცენტის გავლით ნაყოფამდე მიაღწიონ და გავლენა მოახდინონ მის განვითარებაზე.
კვლევის მიხედვით, თანდაყოლილი TORCH ინფექციის მქონე ადამიანებში აუტიზმის დიაგნოზის რისკი დაახლოებით 3-ჯერ მაღალი იყო, ხოლო ინტელექტუალური განვითარების დარღვევის რისკი დაახლოებით 7-ჯერ მაღალი.
კავშირი განსაკუთრებით ძლიერი აღმოჩნდა ინტელექტუალური დარღვევის მძიმე ფორმების შემთხვევაში. მძიმე ან ღრმა ინტელექტუალური დარღვევის რისკი დაახლოებით 23-ჯერ მაღალი იყო მათ შორის, ვისაც თანდაყოლილი TORCH ინფექცია ჰქონდა.
აუტიზმის შემთხვევაში მკვლევრებმა კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი განსხვავება ნახეს. კავშირი უფრო ძლიერი იყო იმ შემთხვევებში, როდესაც აუტიზმს ინტელექტუალური განვითარების დარღვევაც ახლდა. ასეთ ჯგუფში რისკი დაახლოებით 6-ჯერ მაღალი იყო, მაშინ როცა ინტელექტუალური დარღვევის გარეშე აუტიზმის შემთხვევაში ზრდა დაახლოებით 2-ჯერ იყო.
კვლევის ერთ-ერთი ძლიერი მხარე ისაა, რომ მეცნიერებმა ერთმანეთის და-ძმებიც შეადარეს. ასეთი ანალიზი საშუალებას იძლევა ნაწილობრივ გამოირიცხოს ოჯახური და გენეტიკური ფაქტორების გავლენა. ამ შედარებაშიც აუტიზმსა და ინტელექტუალურ დარღვევასთან კავშირი შენარჩუნდა.
მკვლევრებმა სასკოლო შედეგებიც შეისწავლეს. იმ ადამიანებში, რომლებსაც TORCH ინფექცია ჰქონდათ, მაგრამ აუტიზმის ან ინტელექტუალური დარღვევის დიაგნოზი არ ჰქონდათ, საშუალო სასკოლო შეფასება ოდნავ დაბალი იყო. თუმცა და-ძმების შედარებისას ეს განსხვავება სტატისტიკურად დამაჯერებელი აღარ აღმოჩნდა, ამიტომ ამ ნაწილზე უფრო ფრთხილი დასკვნაა საჭირო.
კვლევამ ასევე შეისწავლა ADHD, ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობა და სხვა მდგომარეობები. ADHD-სთან კავშირი საერთო პოპულაციის ანალიზში გამოჩნდა, მაგრამ და-ძმების შედარებისას აღარ დადასტურდა. ობსესიურ-კომპულსიურ აშლილობასთან მნიშვნელოვანი კავშირი არ აღმოჩნდა.
მნიშვნელოვანია, რას არ ნიშნავს ეს კვლევა.
შედეგები არ ნიშნავს, რომ ორსულობის დროს ნებისმიერი ინფექცია აუტიზმს იწვევს. კვლევა ეხებოდა კონკრეტულად ნაყოფზე გადაცემულ და კლინიკურად დიაგნოსტირებულ TORCH ინფექციებს. გარდა ამისა, ეს არის დაკვირვებითი კვლევა, ამიტომ იგი აჩვენებს კავშირს, მაგრამ მიზეზ-შედეგობრივ დამოკიდებულებას საბოლოოდ ვერ ამტკიცებს.
კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი დეტალია ის, რომ კვლევაში ძირითადად კლინიკურად გამოვლენილი, სიმპტომური თანდაყოლილი ინფექციები მოხვდა. შვედეთში ყველა ახალშობილის TORCH ინფექციებზე უნივერსალური სკრინინგი არ ტარდება, ამიტომ უსიმპტომო შემთხვევების ნაწილი კვლევაში ვერ მოხვდებოდა.
ამიტომ მიღებული მაღალი შედარებითი რისკები ყველა თანდაყოლილ ინფექციაზე ავტომატურად ვერ გავრცელდება.
ამასთან, მიუხედავად იმისა, რომ ინდივიდუალურ დონეზე რისკის ზრდა მნიშვნელოვანი იყო, TORCH ინფექციები ძალიან იშვიათია. მკვლევრების შეფასებით, შვედეთში აუტიზმის ყველა შემთხვევიდან მხოლოდ დაახლოებით 0.034% შეიძლება იყოს დაკავშირებული ამ ინფექციებთან. შესაბამისად, კვლევა არ მიუთითებს, რომ TORCH ინფექციები აუტიზმის გავრცელების ერთ-ერთი მთავარი მიზეზია.
კვლევის მთავარი პრაქტიკული მნიშვნელობა პრევენციას უკავშირდება. ზოგიერთი ასეთი ინფექციის თავიდან აცილება შესაძლებელია ვაქცინაციით, ორსულობის პერიოდში შესაბამისი სკრინინგით, ინფექციის დროული გამოვლენითა და მკურნალობით. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია წითურასა და სიფილისის პრევენცია, ხოლო ციტომეგალოვირუსის შემთხვევაში კვლავ საჭიროა უფრო ეფექტური პრევენციული და სკრინინგის სტრატეგიების შემუშავება.
კვლევა კიდევ ერთხელ აჩვენებს, რომ ორსულობის დროს ნაყოფზე გადაცემულმა ზოგიერთმა ინფექციამ შეიძლება ხანგრძლივი გავლენა მოახდინოს ბავშვის ნეიროგანვითარებაზე. თუმცა შედეგების სწორად გაგებისთვის მნიშვნელოვანია განსხვავება “ორსულობის დროს ინფექციასა” და “ნაყოფზე გადაცემულ თანდაყოლილ ინფექციას” შორის.
