სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციები (სგგი) საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ერთ-ერთ მთავარ გამოწვევად რჩება, მათ შორის კი გონორეა განსაკუთრებით საშიშ მოწინააღმდეგედ ყალიბდება. მისი შემთხვევების რიცხვი რეკორდულად იზრდება, ხოლო ბაქტერია სულ უფრო მეტად უმკლავდება ანტიბიოტიკებს, რის გამოც მეცნიერები მას ხშირად “სუპერბაქტერიას“ უწოდებენ. სწორედ ამ ფონზე, გაერთიანებული სამეფოს ჯანდაცვის ეროვნული სამსახური (NHS) ისტორიულ ნაბიჯს დგამს და მსოფლიოში პირველ, გონორეის საწინააღმდეგო ვაქცინაციის ეროვნულ პროგრამას იწყებს.
პრობლემა: მზარდი საფრთხე
გონორეა, რომელსაც ბაქტერია Neisseria gonorrhoeae იწვევს, სერიოზული ინფექციაა. მკურნალობის გარეშე მან შეიძლება გამოიწვიოს უნაყოფობა, მენჯის ღრუს ანთებითი დაავადება და სხვა მძიმე გართულებები. ბოლო ათწლეულის განმავლობაში, ინგლისში გონორეის შემთხვევების რიცხვი გასამმაგდა და 2023 წელს 85 000-ს მიაღწია.
მაგრამ მთავარი პრობლემა მხოლოდ შემთხვევების რაოდენობა არ არის. გაცილებით საშიშია ანტიბიოტიკებისადმი რეზისტენტობის ზრდა. ბაქტერია ვითარდება და სწავლობს იმ წამლებისგან თავის დაცვას, რომლებითაც მას ვებრძვით. ეს ნიშნავს, რომ ერთ დღეს შესაძლოა, გონორეა განუკურნებელი დაავადება გახდეს.
მოულოდნელი იარაღი: როგორ მუშაობს მენინგიტის ვაქცინა გონორეის წინააღმდეგ?
საინტერესოა, რომ გონორეის წინააღმდეგ სპეციალურად შექმნილი ვაქცინა ჯერ არ არსებობს. NHS-ი იყენებს უკვე არსებულ ვაქცინას, სახელწოდებით 4CMenB (კომერციული დასახელებით Bexsero), რომელიც თავდაპირველად B ტიპის მენინგიტის წინააღმდეგ შეიქმნა. როგორ არის ეს შესაძლებელი?
საქმე ისაა, რომ Neisseria gonorrhoeae (გონორეის გამომწვევი) და Neisseria meningitidis (B ტიპის მენინგიტის გამომწვევი) ბაქტერიები, მარტივად რომ ვთქვათ, “ბიძაშვილები“ არიან. მათი გენეტიკური მსგავსება 80-90%-ს აღწევს. მეცნიერებმა დაკვირვების შედეგად აღმოაჩინეს, რომ იმ ადამიანებს, რომლებიც მენინგიტის საწინააღმდეგო 4CMenB ვაქცინით იყვნენ აცრილნი, გონორეით დაინფიცირების რისკი მნიშვნელოვნად შემცირებული ჰქონდათ.
ვაქცინა ასწავლის იმუნურ სისტემას მენინგიტის ბაქტერიის ზედაპირზე არსებული ცილების ამოცნობას. აღმოჩნდა, რომ ეს “გაწვრთნილი“ იმუნიტეტი გონორეის ბაქტერიის მსგავს ცილებსაც “ხედავს“ და წარმატებით ებრძვის მას. ამ ფენომენს მეცნიერებაში ჯვარედინი დაცვა ეწოდება.
ორმაგი დარტყმა: ინფექციების შემცირება და ანტიბიოტიკებისადმი რეზისტენტობის წინააღმდეგ ბრძოლა
ახალი პროგრამის მიზანი ორმხრივია:
ინფექციების პირდაპირი პრევენცია: ვაქცინაცია დაიცავს ყველაზე მაღალი რისკის ჯგუფებს დაინფიცირებისგან. პროგნოზით, პროგრამა მომდევნო 10 წლის განმავლობაში 100 000-მდე ახალ შემთხვევას აიცილებს თავიდან.
ანტიბიოტიკების ეფექტიანობის შენარჩუნება: რაც უფრო ნაკლები ადამიანი დაინფიცირდება, მით უფრო იშვიათად გახდება საჭირო ანტიბიოტიკების გამოყენება. ეს შეანელებს რეზისტენტული შტამების განვითარებისა და გავრცელების პროცესს. ვაქცინაცია, ფაქტობრივად, იცავს ჩვენს ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს სამედიცინო რესურსს – ანტიბიოტიკებს.
მსოფლიო ყურადღებით დააკვირდება ამ ბრიტანულ გამოცდილებას, რომელიც შესაძლოა, გლობალური სტრატეგიის ნაწილი გახდეს სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციებისა და “სუპერბაქტერიების“ წინააღმდეგ ბრძოლაში.
აქვე შეგახსენებთ, რომ საქართველოში მენინგოკოკური ინფექციის საწინააღმდეგო ვაქცინა არ გვაქვს. მისი მოძიება მხოლოდ კომერციულადაა შესაძლებელი ცალკეულ კლინიკებში. შესაბამისად, ვერც გონორეასგან დავიცავთ თავს თუნდაც 30-40%-ით.
გონორეა შესაძლოა არ იყოს ისეთი თვალშისაცემი პრობლემა, როგორც COVID-19 ან გრიპი, მაგრამ ის წარმოადგენს მზარდ და რეალურ საფრთხეს. ვაქცინა კი გვთავაზობს შანსს, რომ მასთან ბრძოლა მხოლოდ მკურნალობაზე კი არა, პრევენციაზეც ავაგოთ.
ასევე დაგაინტერესებთ:
