მას შემდეგ, რაც ტრამპის ადმინისტრაციამ ოფიციალურად დატოვა ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია (WHO), კალიფორნია გახდა აშშ-ის პირველი შტატი, რომელიც ორგანიზაციის “გლობალური ეპიდაფეთქებების განგაშისა და რეაგირების ქსელს” (GOARN) შეუერთდა.
Reuters-ის ცნობით, გადაწყვეტილება პარასკევს, 23 იანვარს გამოცხადდა. კალიფორნიის გუბერნატორმა, გევინ ნიუსომმა ფედერალური მთავრობის გადაწყვეტილებას “უგუნური” უწოდა და აღნიშნა, რომ კალიფორნია არ აპირებს ამ “ქაოსის მოწმე” იყოს.
რა არის GOARN?
ეს არის ტექნიკური ინსტიტუტების ქსელი, რომელიც 360-ზე მეტ ორგანიზაციას აერთიანებს. მისი მიზანია საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის კრიზისებზე (მაგალითად, COVID-19-ის აფეთქებაზე) სწრაფი რეაგირება პერსონალისა და რესურსების მობილიზებით.
ნიუსომი დავოსის ეკონომიკურ ფორუმზე პირადად შეხვდა WHO-ს გენერალურ დირექტორს, ტედროს ადჰანომ გებრეიესუსს, სადაც თანამშრომლობის დეტალები განიხილეს.
WHO-ს პასუხი აშშ-ის ბრალდებებზე
პარალელურად, ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციამ გაავრცელა ვრცელი განცხადება, სადაც წუხილს გამოთქვამს აშშ-ის გასვლის გამო. ორგანიზაცია კატეგორიულად უარყოფს ვაშინგტონის ბრალდებას, თითქოს მათ “დამალეს ინფორმაცია” პანდემიის დროს ან “პოლიტიზებულ დღის წესრიგს” ატარებდნენ.
“როცა ჩინეთიდან პირველი გარდაცვალების შესახებ შეგვატყობინეს (2020 წლის 11 იანვარი), WHO-ს უკვე გაფრთხილებული ჰყავდა მსოფლიო… როცა განგაშის უმაღლესი დონე გამოვაცხადეთ (30 იანვარი), ჩინეთის გარეთ 100-ზე ნაკლები შემთხვევა ფიქსირდებოდა და არცერთი გარდაცვალება”, – ნათქვამია განცხადებაში.
ორგანიზაცია ხაზს უსვამს, რომ მათ გასცეს რეკომენდაციები (ნიღბები, დისტანცია), მაგრამ არასდროს მოუთხოვიათ სუვერენული ქვეყნებისთვის სავალდებულო ლოკდაუნები ან მანდატები.
ინსტრუქცია მიღებულია. ქვემოთ მოცემულია ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) ოფიციალური განცხადების სრული თარგმანი, რომელიც შეგიძლიათ სტატიაში ჩასვათ.
WHO-ს განცხადება ამერიკის შეერთებული შტატების მიერ გასვლის შესახებ შეტყობინებაზე სრულად:
“როგორც ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) დამფუძნებელ წევრს, ამერიკის შეერთებულ შტატებს მნიშვნელოვანი წვლილი მიუძღვის WHO-ს მრავალ უდიდეს მიღწევაში, მათ შორის ყვავილის აღმოფხვრაში და პროგრესში საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ისეთი საფრთხეების წინააღმდეგ ბრძოლაში, როგორებიცაა პოლიომიელიტი, აივ-ინფექცია, ებოლა, გრიპი, ტუბერკულოზი, მალარია, უგულებელყოფილი ტროპიკული დაავადებები, ანტიმიკრობული რეზისტენტობა, სურსათის უვნებლობა და სხვა.
ამიტომ, WHO წუხილს გამოთქვამს ამერიკის შეერთებული შტატების შეტყობინების გამო ორგანიზაციიდან გასვლის შესახებ – გადაწყვეტილება, რომელიც ნაკლებად უსაფრთხოს ხდის როგორც შეერთებულ შტატებს, ისე მთელ მსოფლიოს. გასვლის შესახებ შეტყობინება წარმოშობს საკითხებს, რომლებსაც განიხილავს WHO-ს აღმასრულებელი საბჭო თავის რეგულარულ შეხვედრაზე, რომელიც 2 თებერვალს იწყება, და ჯანმრთელობის მსოფლიო ასამბლეა თავის ყოველწლიურ შეხვედრაზე 2026 წლის მაისში.
WHO ყურადღებას ამახვილებს აშშ-ის მთავრობის განცხადებებზე, რომ თითქოს WHO-მ “სახელი გაიტეხა და ლაქა ცხო” საკუთარ თავს, მიაყენა შეურაცხყოფა აშშ-ს და საფრთხე შეუქმნა საკუთარ დამოუკიდებლობას. სინამდვილეში პირიქითაა. როგორც ნებისმიერ წევრ სახელმწიფოსთან, WHO ყოველთვის ცდილობდა შეერთებულ შტატებთან კეთილსინდისიერ თანამშრომლობას, მისი სუვერენიტეტის სრული პატივისცემით.
თავის განცხადებებში შეერთებულმა შტატებმა გადაწყვეტილების ერთ-ერთ მიზეზად დაასახელა “WHO-ს ჩავარდნები COVID-19-ის პანდემიის დროს”, მათ შორის “კრიტიკული ინფორმაციის დროული და ზუსტი გაზიარების შეფერხება” და ის, რომ WHO-მ “დამალა ეს ჩავარდნები”. მიუხედავად იმისა, რომ არცერთი ორგანიზაცია ან მთავრობა არ არის უშეცდომო, WHO სრულად იზიარებს პასუხისმგებლობას ამ უპრეცედენტო გლობალურ ჯანდაცვით კრიზისზე თავისი რეაგირების გამო. პანდემიის განმავლობაში WHO მოქმედებდა სწრაფად, მსოფლიოს ოპერატიულად და გამჭვირვალედ უზიარებდა მის ხელთ არსებულ ყველა ინფორმაციას და აძლევდა რჩევებს წევრ სახელმწიფოებს საუკეთესო ხელმისაწვდომ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით. WHO გასცემდა რეკომენდაციას ნიღბების, ვაქცინებისა და ფიზიკური დისტანცირების გამოყენებაზე, მაგრამ არცერთ ეტაპზე არ გაუწევია რეკომენდაცია ნიღბების სავალდებულო ტარებაზე, სავალდებულო ვაქცინაციასა ან ლოკდაუნებზე (ჩაკეტვაზე). ჩვენ მხარს ვუჭერდით სუვერენულ მთავრობებს, მიეღოთ გადაწყვეტილებები, რომლებიც, მათი რწმენით, საუკეთესო იყო საკუთარი ხალხის ინტერესებისთვის, თუმცა გადაწყვეტილებები მათ ეკუთვნოდათ.
ჩინეთის ქალაქ უჰანში “უცნობი წარმოშობის პნევმონიის” შემთხვევების კლასტერის შესახებ პირველი შეტყობინებების მიღებისთანავე (2019 წლის 31 დეკემბერი), WHO-მ მოსთხოვა ჩინეთს დამატებითი ინფორმაცია და გაააქტიურა საგანგებო ინციდენტების მართვის სისტემა. იმ დროისთვის, როდესაც ჩინეთიდან პირველი გარდაცვალების შესახებ შეგვატყობინეს (2020 წლის 11 იანვარი), WHO-ს უკვე გაფრთხილებული ჰყავდა მსოფლიო ოფიციალური არხების, საჯარო განცხადებებისა და სოციალური მედიის საშუალებით; მოიწვია გლობალური ექსპერტები და გამოაქვეყნა ყოვლისმომცველი სახელმძღვანელო ქვეყნებისთვის მოსახლეობისა და ჯანდაცვის სისტემების დასაცავად. როდესაც WHO-ს გენერალურმა დირექტორმა COVID-19 საერთაშორისო მნიშვნელობის საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის საგანგებო მდგომარეობად გამოაცხადა საერთაშორისო ჯანდაცვის წესების შესაბამისად (2020 წლის 30 იანვარი) – რაც განგაშის უმაღლესი დონეა საერთაშორისო სამედიცინო სამართალში – ჩინეთის გარეთ დაფიქსირებული იყო 100-ზე ნაკლები შემთხვევა და არცერთი გარდაცვალება.
პანდემიის პირველ კვირებსა და თვეებში, გენერალური დირექტორი არაერთხელ მოუწოდებდა ყველა ქვეყანას, მიეღოთ დაუყოვნებელი ზომები მოსახლეობის დასაცავად, აფრთხილებდა რა, რომ “შესაძლებლობის ფანჯარა იხურება”, “ეს არ არის საწვრთნელი განგაში” და მოიხსენიებდა COVID-19-ს როგორც “საზოგადოების ნომერი პირველ მტერს”.
COVID-19-ის პანდემიის (მათ შორის WHO-ს საქმიანობის) მრავალი შეფასების საპასუხოდ, WHO-მ გადადგა ნაბიჯები საკუთარი მუშაობის გასაძლიერებლად და ქვეყნების მხარდასაჭერად, რათა გაეზარდათ პანდემიური მზადყოფნისა და რეაგირების შესაძლებლობები. სისტემებმა, რომლებიც ჩვენ შევიმუშავეთ და ვმართავდით პანდემიის საგანგებო ფაზამდე, ფაზის დროს და მის შემდეგ, და რომლებიც 24/7 რეჟიმში მუშაობს, ხელი შეუწყო ყველა ქვეყნის უსაფრთხოებას, მათ შორის შეერთებული შტატების.
შეერთებული შტატები თავის განცხადებებში ასევე აღნიშნავდა, რომ WHO ატარებდა “პოლიტიზებულ, ბიუროკრატიულ დღის წესრიგს, რომელიც ნაკარნახევი იყო ამერიკის ინტერესებისადმი მტრულად განწყობილი ერების მიერ”. ეს არ შეესაბამება სიმართლეს. როგორც გაეროს სპეციალიზებული სააგენტო, რომელსაც მართავს 194 წევრი სახელმწიფო, WHO ყოველთვის იყო და რჩება მიუკერძოებელი და არსებობს იმისთვის, რომ ემსახუროს ყველა ქვეყანას, მათი სუვერენიტეტის პატივისცემით, შიშისა და მიკერძოების გარეშე.
WHO აფასებს ყველა წევრი სახელმწიფოს მხარდაჭერასა და მუდმივ ჩართულობას, რომლებიც აგრძელებენ მუშაობას WHO-ს ჩარჩოებში მსოფლიოს უდიდესი ჯანდაცვითი საფრთხეების გადასჭრელად, როგორც გადამდები, ისე არაგადამდები დაავადებების კუთხით. აღსანიშნავია, რომ გასულ წელს WHO-ს წევრმა სახელმწიფოებმა მიიღეს “WHO-ს პანდემიური შეთანხმება”, რომელიც რატიფიცირების შემდეგ გახდება საერთაშორისო სამართლის ისტორიული ინსტრუმენტი მსოფლიოს მომავალი პანდემიებისგან დასაცავად. წევრი სახელმწიფოები ახლა აწარმოებენ მოლაპარაკებებს პანდემიური შეთანხმების დანართზე – “პათოგენებზე წვდომისა და სარგებლის განაწილების სისტემაზე”, რომლის მიღებაც ხელს შეუწყობს პანდემიური პოტენციალის მქონე პათოგენების სწრაფ გამოვლენასა და გაზიარებას, ასევე ვაქცინებზე, მედიკამენტებსა და დიაგნოსტიკურ საშუალებებზე თანასწორ და დროულ წვდომას.
ჩვენ ვიმედოვნებთ, რომ მომავალში შეერთებული შტატები დაუბრუნდება WHO-ში აქტიურ მონაწილეობას. მანამდე კი, WHO რჩება მტკიცედ ერთგული, ითანამშრომლოს ყველა ქვეყანასთან თავისი ძირითადი მისიისა და კონსტიტუციური მანდატის შესასრულებლად: ჯანმრთელობის უმაღლესი სტანდარტის მიღწევა, როგორც ფუნდამენტური უფლება ყველა ადამიანისთვის.”
