ევროკომისიამ Sanofi-ის მიმართ ანტიმონოპოლიური გამოძიება დაიწყო. კომისია ამოწმებს, ხომ არ დაარღვია კომპანიამ ევროკავშირის კონკურენციის წესები გრიპის ვაქცინა Efluelda-ის პოპულარიზაციისას – კერძოდ, ხომ არ გაავრცელა შეცდომაში შემყვანი გზავნილები და ხომ არ წარმოაჩინა კონკურენტი ვაქცინა Fluad არასამართლიანად უარეს პროდუქტად. Sanofi აცხადებს, რომ ყველა მოქმედ კანონს იცავდა და გამოძიებასთან თანამშრომლობს.
ევროკომისიის გამოძიება ეხება არა თავად ვაქცინის უსაფრთხოებას ან ეფექტიანობას, არამედ იმას, როგორ ხდებოდა მისი კომუნიკაცია და პოპულარიზაცია. საუბარია Sanofi-ის გრიპის ვაქცინა Efluelda-ზე, რომელიც ხანდაზმული და რისკის მქონე პაციენტებისთვის გაძლიერებული დაცვის მიზნით გამოიყენება. მისი კონკურენტია CSL Seqirus-ის Fluad – ასევე გამაძლიერებელი (ბუსტერი) გრიპის ვაქცინა, რომელიც იმავე ტიპის მოწყვლადი ჯგუფებისთვის არის განკუთვნილი.
ევროკომისიის ეჭვი ასეთია: Sanofi-მ შესაძლოა აწარმოა ისეთი საკომუნიკაციო კამპანია, რომელიც Fluad-ს Efluelda-ს ნაკლებად სანდოდ ან ნაკლებად ეფექტიანად წარმოაჩენდა, თანაც ისე, რომ ეს გზავნილები არ შეესაბამებოდა მეცნიერულ მტკიცებულებებს ან რამდენიმე ქვეყნის ეროვნულ ვაქცინაციის რეკომენდაციებს. კომისიის ინფორმაციით, კამპანია ძირითადად ჯანდაცვის პროფესიონალებზე იყო მიმართული, განსაკუთრებით გერმანიასა და საფრანგეთში.
ეს მნიშვნელოვანია იმიტომ, რომ ექიმებისა და სხვა ჯანდაცვის პროფესიონალების გადაწყვეტილებაზე გავლენა მხოლოდ კლინიკურ მონაცემებს არ აქვს. გავლენას ახდენს ისიც, როგორ მიეწოდება ინფორმაცია: რა შედარება კეთდება, რა არის გამოტოვებული, როგორ არის ინტერპრეტირებული კვლევა და ხომ არ ხდება კონკურენტი პროდუქტის უსამართლოდ დაკნინება.
ანტიმონოპოლიური გამოძიება ნიშნავს, რომ ევროკომისია ამოწმებს შესაძლო დარღვევას, მაგრამ ჯერ საბოლოო დასკვნა არ გამოუტანია. სხვა სიტყვებით, გამოძიების დაწყება არ ნიშნავს, რომ Sanofi უკვე დამნაშავედ არის ცნობილი. კომპანიას ექნება შესაძლებლობა, საკუთარი პოზიცია წარმოადგინოს, ითანამშრომლოს გამოძიებასთან და საჭიროების შემთხვევაში კომისიას ვალდებულებები ან გამოსასწორებელი ნაბიჯები შესთავაზოს.
Sanofi-ის პოზიციაა, რომ კომპანია მოქმედებდა კანონების შესაბამისად, მათ შორის კონკურენციის წესების დაცვით, და ევროკომისიასთან სრულად თანამშრომლობს. ეს დეტალი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან სამართლიანი გაშუქებისთვის გამოძიების ფაქტი და კომპანიის პასუხი ერთმანეთისგან მკაფიოდ უნდა განვასხვაოთ.
რატომ არის ეს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ამბავი და არა მხოლოდ ფარმაცევტული ბაზრის დავა?
ვაქცინებზე ნდობა დიდწილად დამოკიდებულია სანდო და დაბალანსებულ კომუნიკაციაზე. თუ ვაქცინის შესახებ ინფორმაცია მარკეტინგულად გადაჭარბებულია ან კონკურენტი პროდუქტის დისკრედიტაციას ეფუძნება, ეს მხოლოდ კომპანიებს შორის კონკურენციას არ აზიანებს. ასეთმა პროცესმა შეიძლება ექიმები შეცდომაში შეიყვანოს, პაციენტებში დაბნეულობა გაზარდოს და ზოგადად ვაქცინაციის მიმართ ნდობასაც დააზიანოს.
ეს განსაკუთრებულად საყურადღებოა გრიპის ვაქცინების შემთხვევაში. გრიპი ხანდაზმულებისთვის, ქრონიკული დაავადებების მქონე ადამიანებისთვის, ორსულებისთვის და იმუნოკომპრომეტირებული პაციენტებისთვის სერიოზულ რისკს წარმოადგენს. ამ ჯგუფებში ვაქცინის არჩევა უნდა ეფუძნებოდეს მკაფიო რეკომენდაციებს, ხარისხიან მონაცემებს და პაციენტის ინდივიდუალურ რისკს – არა მარკეტინგულ ბრძოლას.
ამ საქმის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი მხარეა ის, რომ ვაქცინების ბაზარზე კონკურენცია მხოლოდ ფასის ან გაყიდვების საკითხი არ არის. თუ ბაზარზე რამდენიმე პროდუქტი არსებობს, ექიმებსა და ჯანდაცვის სისტემებს უნდა ჰქონდეთ სწორი ინფორმაცია თითოეულის შესახებ. კონკურენცია ჯანსაღია მაშინ, როცა ის უკეთეს ხარისხს, ხელმისაწვდომობას და მონაცემებზე დაფუძნებულ არჩევანს უწყობს ხელს. მაგრამ თუ კონკურენცია შეცდომაში შემყვან კომუნიკაციაში გადაიზარდა, ეს უკვე რეგულირების საგანი ხდება.
საქართველოსთვის ეს ამბავი პირდაპირი რეგულატორული ცვლილება არ არის, რადგან გამოძიება ევროკავშირის ბაზარს ეხება. თუმცა გაკვეთილი ჩვენთვისაც მნიშვნელოვანია. ვაქცინებზე კომუნიკაცია საქართველოში ხშირად რთულ საინფორმაციო გარემოში ხდება, სადაც მოსახლეობას ერთმანეთში ერევა რეკლამა, ექიმის რეკომენდაცია, პირადი გამოცდილება, სოციალურ ქსელში გავრცელებული ინფორმაცია და ზოგჯერ დეზინფორმაციაც.
ამიტომ ნებისმიერი ვაქცინის ან მედიკამენტის შესახებ კომუნიკაცია უნდა იყოს მაქსიმალურად გამჭვირვალე: რას ეყრდნობა რეკომენდაცია, ვის ეხება პროდუქტი, რა არის მისი სარგებელი, რა არის შეზღუდვა და როგორ უნდა მოხდეს არჩევანი ალტერნატივებს შორის. განსაკუთრებით მაშინ, როცა საქმე ეხება მოწყვლად ჯგუფებს – ხანდაზმულებს, ქრონიკული დაავადებების მქონე ადამიანებს და მათ, ვისაც ინფექციის მძიმე გართულების მაღალი რისკი აქვთ.
საბოლოოდ, ევროკომისიის ეს გამოძიება გვახსენებს, რომ ჯანდაცვაში მარკეტინგი ნეიტრალური სივრცე არ არის. ვაქცინის კომუნიკაცია მხოლოდ გაყიდვას არ ემსახურება – ის გავლენას ახდენს ექიმის გადაწყვეტილებაზე, პაციენტის ნდობაზე და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის შედეგებზე. სწორედ ამიტომ, ასეთი კომუნიკაცია უნდა იყოს არა მხოლოდ კონკურენტული, არამედ ზუსტი, სამართლიანი და მტკიცებულებებზე დაფუძნებული.
