რატომ ხდება, რომ ავადმყოფობის დროს გეგმების გაუქმება გვინდება? ეს ნაცნობი შეგრძნებაა: სანამ ყელის ტკივილი ან სისუსტე დაიწყება, ადამიანების ნახვის მოტივაცია ქრება. ეს ადრეული “სოციალური უკანდახევა” არ არის მხოლოდ უგუნებობის ან დაღლილობის ბრალი – მრავალი სახეობისთვის ეს იმის ერთ-ერთი ყველაზე მკაფიო ნიშანია, რომ სხეულმა ინფექცია უკვე დააფიქსირა.
ჟურნალ Cell-ში გამოქვეყნებული ახალი კვლევა ამ ფენომენს ხსნის. მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის (MIT) პიკოვერის ინსტიტუტის მეცნიერებმა მიაკვლიეს სპეციფიკურ კავშირს იმუნურ სისტემასა და თავის ტვინს შორის, რომელიც ამ სოციალურ იზოლაციას იწვევს.
აღმოჩნდა, რომ ერთი კონკრეტული ანთებითი მოლეკულა უკავშირდება თავის ტვინის ნეირონების ჯგუფს და ააქტიურებს მექანიზმს, რომელსაც პირობითად შეიძლება “დღეს სახლში ვრჩები” ვუწოდოთ.
ეს არ არის გვერდითი მოვლენა
ეს აღმოჩენა გვაჩვენებს, რომ ავადმყოფობა ქცევას ცვლის არა როგორც ცუდად ყოფნის თანმხლებ, პასიურ გვერდით მოვლენას, არამედ როგორც აქტიურ პროცესს, რომელიც თავის ტვინის სქემებშია ჩაშენებული.
“ჩვენი მიგნებები აჩვენებს, რომ იმუნური გამოწვევის შემდეგ სოციალური იზოლაცია არის თვითნებური და მართული აქტიური ნერვული პროცესით, და არა ავადმყოფობის ფიზიოლოგიური სიმპტომების (მაგალითად, ლეთარგიის) მეორადი შედეგი”, – განაცხადა კვლევის თანაავტორმა გლორია ჩოიმ.
როგორ იწვევს იმუნური სიგნალი სოციალურ იზოლაციას?
მექანიზმის გასაგებად მკვლევრებმა შეისწავლეს ციტოკინები – ქიმიური “მესენჯერები”, რომლებსაც იმუნური სისტემა ინფექციის აღმოჩენისას გამოყოფს.
მათ სათითაოდ გამოსცადეს 21 სხვადასხვა ციტოკინი თაგვების თავის ტვინში. მეცნიერები ეძებდნენ ისეთ ნივთიერებას, რომელიც გამოიწვევდა ზუსტად იმავე სოციალურ იზოლაციას, რაც ავადმყოფობის დროს ვლინდება. მხოლოდ ერთმა მოლეკულამ, ინტერლეიკინ-1 ბეტამ (IL-1β), გამოიწვია ქცევის სრული ცვლილება. ეს მოლეკულა ანთებასთან არის დაკავშირებული.
შემდეგ მეცნიერებმა მოძებნეს ადგილი ტვინში, სადაც IL-1β მოქმედებს. ძიებამ ისინი მიიყვანა დორსალური ნაკერის ბირთვთან (DRN). ეს არის ტვინის უბანი, რომელიც სოციალურ ქცევაში მონაწილეობს და სავსეა სეროტონინის წარმომქმნელი ნეირონებით.
ტვინის წრედი, რომელიც სოციალურ ქცევას “თიშავს”
როდესაც მკვლევრებმა ჯანმრთელ თაგვებში ეს კონკრეტული ნეირონები გაააქტიურეს, ცხოველებმა სოციალური კონტაქტისგან თავის არიდება დაიწყეს.
ხოლო როდესაც იგივე ნეირონები “გააჩუმეს” (გათიშეს), ავადმყოფმა თაგვებმა შეწყვიტეს სხვებისგან თავის არიდება, მიუხედავად იმისა, რომ ისინი კვლავ გრძნობდნენ დაღლილობას და სისუსტეს. ეს გამიჯვნა მიუთითებს, რომ დაღლილობა და სოციალური იზოლაცია ორი სხვადასხვა ბიოლოგიური სისტემიდან მოდის და არა ერთი და იგივე მიზეზით.
კვლევამ ასევე აჩვენა, რომ ეს ნეირონები სიგნალს გზავნიან ტვინის სხვა უბანში – ლატერალურ სეპტუმში (lateral septum), რომელიც სოციალურ დამუშავებაში მონაწილეობს. ზუსტად ეს წრედი აქტიურდებოდა მაშინაც, როდესაც ცხოველებს სალმონელას რეალური ინფექცია ჰქონდათ.
ეს კვლევა რუკასავით გვიჩვენებს გზას იმუნური სიგნალიდან იმ ნერვულ წრედამდე, რომელიც სოციალურ იზოლაციას მართავს. თუმცა, ჯერ კიდევ გასარკვევია, მონაწილეობენ თუ არა ეს ნეირონები ავადმყოფობის სხვა ქცევებშიც.
