დემენცია მხოლოდ ერთი ადამიანის ჯანმრთელობას არ ცვლის – დაავადების პროგრესირებასთან ერთად მისი გავლენა მთელ ოჯახზე, განსაკუთრებით კი მეუღლეზე ვრცელდება. “JAMA Network Open-ში“ გამოქვეყნებულმა ახალმა კვლევამ აჩვენა, რომ ტაივანში დემენციის მქონე ადამიანების მეუღლეებს შემდგომში დემენციის დიაგნოზის მიღების უფრო მაღალი რისკი ჰქონდათ, ვიდრე იმ ადამიანთა მეუღლეებს, ვისაც დაავადება არ ჰქონდა. შედეგი არ ნიშნავს, რომ დემენცია გადამდებია ან ადამიანიდან ადამიანზე გადადის; კვლევის ავტორები ყურადღებას საერთო საცხოვრებელ გარემოზე, ცხოვრების წესზე, სოციალურ-ეკონომიკურ პირობებსა და ხანგრძლივი მოვლით გამოწვეულ დატვირთვაზე ამახვილებენ.
კვლევაში ტაივანში მცხოვრებ დაქორწინებულ ადამიანებს აკვირდებოდნენ და ერთმანეთს ადარებდნენ მეუღლეებს, რომელთა პარტნიორსაც დემენცია დაუდგინდა, და მათ, ვის პარტნიორსაც ასეთი დიაგნოზი არ ჰქონდა. მკვლევრებმა დაადგინეს, რომ კავშირი ყველა ოჯახში ერთნაირი არ იყო და იცვლებოდა ოჯახის სტრუქტურისა და სოციალურ-ეკონომიკური გარემოს მიხედვით. ავტორების შეფასებით, ეს მიუთითებს, რომ დემენციის რისკის შეფასებისას მხოლოდ ერთი ადამიანის ჯანმრთელობის ისტორიის განხილვა შეიძლება არასაკმარისი იყოს და ყურადღება იმ გარემოსაც უნდა მიექცეს, რომელშიც წყვილი წლების განმავლობაში ერთად ცხოვრობს.
მეუღლეებს ხშირად აქვთ მსგავსი ყოველდღიური ჩვევები – ერთნაირი კვება, ფიზიკური აქტივობის დონე, ძილის რეჟიმი, თამბაქოსა და ალკოჰოლის მოხმარებასთან დაკავშირებული ქცევები და სოციალური გარემო. მათზე ერთდროულად შეიძლება მოქმედებდეს ჰაერის დაბინძურება, ფინანსური მდგომარეობა და სამედიცინო მომსახურების ხელმისაწვდომობაც. ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია დემენციის მართვად რისკფაქტორებს შორის ასახელებს მაღალ არტერიულ წნევას, დიაბეტს, ჭარბ წონას, დეპრესიას, სმენისა და მხედველობის დაქვეითებას, ცუდ ძილს, მოწევას, ფიზიკურ უმოქმედობასა და სოციალურ იზოლაციას. შესაბამისად, თუ ეს ფაქტორები ერთ ოჯახში ორივე ადამიანისთვის საერთოა, დემენციის რისკიც შესაძლოა ორივესთან გაიზარდოს.
კიდევ ერთი შესაძლო ახსნა მეუღლის ხანგრძლივ მოვლასთან დაკავშირებული ფიზიკური და ემოციური დატვირთვაა. დემენციის პროგრესირებისას ადამიანს შეიძლება დახმარება დასჭირდეს მედიკამენტების მიღებაში, კვებაში, ჰიგიენაში, გადაადგილებასა და უსაფრთხოების დაცვაში. ეს ხშირად არღვევს მომვლელის ძილს, ამცირებს ფიზიკურ და სოციალურ აქტივობას და ზრდის ქრონიკულ სტრესს. ჯანმოს მონაცემებით, არაფორმალური მომვლელები დემენციის მქონე ადამიანს ყოველდღიურად საშუალოდ ხუთ საათს უთმობენ, ხოლო დემენციის გლობალური ეკონომიკური ტვირთის დაახლოებით ნახევარი სწორედ ოჯახის წევრებისა და ახლობლების მიერ გაწეულ მოვლას უკავშირდება. ორგანიზაცია აღნიშნავს, რომ ასეთმა მოვლამ შეიძლება თავად მომვლელის ფიზიკურ და ფსიქიკურ კეთილდღეობაზეც მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინოს.
თუმცა კვლევა ვერ ადგენს, რომ მეუღლის მოვლით გამოწვეული სტრესი უშუალოდ იწვევს დემენციას. ეს დაკვირვებითი კვლევაა და შედეგზე შესაძლოა სხვა ფაქტორებიც მოქმედებდეს. მაგალითად, წყვილები ხშირად მსგავსი ასაკის, განათლებისა და სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობის არიან. ასევე შესაძლებელია, დემენციის მქონე ადამიანთან ერთად მეუღლეც უფრო ხშირად ხვდებოდეს ჯანდაცვის სისტემაში, რის გამოც მისი მეხსიერებისა და აზროვნების პრობლემები შედარებით ადრე გამოვლინდეს. ამიტომ უფრო მაღალი დიაგნოსტირებული რისკის ნაწილი შესაძლოა ინტენსიური სამედიცინო დაკვირვებითაც აიხსნას – ეს ერთ-ერთი შესაძლო ინტერპრეტაციაა და არა კვლევით საბოლოოდ დადგენილი მიზეზი.
შედეგები ასევე არ ნიშნავს, რომ ყველა ადამიანს, რომლის მეუღლესაც დემენცია აქვს, თავადაც აუცილებლად განუვითარდება დაავადება. დემენცია სხვადასხვა დაავადებით გამოწვეული მდგომარეობების ჯგუფია, რომელთაგან ყველაზე გავრცელებული ალცჰაიმერის დაავადებაა. ასაკი მნიშვნელოვანი რისკფაქტორია, მაგრამ დემენცია დაბერების გარდაუვალი ნაწილი არ არის. 2021 წელს მსოფლიოში დემენციით დაახლოებით 57 მილიონი ადამიანი ცხოვრობდა და ყოველწლიურად თითქმის 10 მილიონი ახალი შემთხვევა ფიქსირდებოდა.
კვლევის პრაქტიკული გზავნილი ისაა, რომ დემენციის დიაგნოზის შემდეგ ჯანდაცვის ყურადღება მხოლოდ პაციენტზე არ უნდა შეჩერდეს. მეუღლეს შესაძლოა დასჭირდეს სტრესისა და დეპრესიის შეფასება, ძილისა და ქრონიკული დაავადებების მართვა, ფიზიკური აქტივობის შენარჩუნება, სოციალური მხარდაჭერა და მოვლის პასუხისმგებლობის ოჯახის სხვა წევრებთან ან პროფესიულ სერვისებთან განაწილება. მეხსიერების თანდათანობითი გაუარესების, ნაცნობ გარემოში დაბნევის, ყოველდღიური საქმეების შესრულების გაძნელების ან საუბრისას სიტყვების პოვნის პრობლემის შემთხვევაში მეუღლემაც დროულად უნდა მიმართოს ექიმს.
კვლევა აძლიერებს მოსაზრებას, რომ დემენციის პრევენცია და მოვლა მხოლოდ ინდივიდზე ორიენტირებული არ უნდა იყოს. საერთო რისკფაქტორების მართვა, მეუღლის ჯანმრთელობის რეგულარული შეფასება და მომვლელისთვის დროული მხარდაჭერა შესაძლოა მთელი ოჯახის ჯანმრთელობის დაცვის მნიშვნელოვანი ნაწილი გახდეს.
