სტენფორდის მედიცინის სკოლის მკვლევრებმა შეიმუშავეს სპეციალური “ჰიბრიდული” მკურნალობის მეთოდი, რომელმაც თაგვებში ტიპი 1 დიაბეტის მკურნალობის კუთხით დიდი პოტენციალი აჩვენა. ექსპერიმენტმა სრული წარმატებით შეძლო დაავადების პრევენცია პრედიაბეტურ ცხოველებში და მდგომარეობის შექცევა (განკურნება) იმ თაგვებში, რომლებსაც დიაბეტი უკვე განვითარებული ჰქონდათ.
რა არის სიახლე?
ახალი მიდგომის მთავარი ღირსება ისაა, რომ ის წარმატებით აერთიანებს პაციენტი თაგვისა და დონორი თაგვის იმუნური სისტემის უჯრედებს. ეს მეთოდი უჯრედებს “ჰარმონიული თანაცხოვრებისკენ” უბიძგებს, რის შედეგადაც იმუნოსუპრესანტების (იმუნიტეტის დამთრგუნველი წამლების) საჭიროება მინიმუმ ოთხი თვის განმავლობაში იხსნება.
ტერმინის განმარტება: იმუნოსუპრესანტები ეს არის მედიკამენტები, რომლებსაც ტრანსპლანტაციის შემდეგ იყენებენ, რათა იმუნურმა სისტემამ გადაუნერგავი ორგანო ან ქსოვილი არ უარყოს. მათ ხანგრძლივ მიღებას ხშირად თან ახლავს სერიოზული გვერდითი მოვლენები.
“გვჯერა, რომ ეს მიდგომა გარდამტეხი იქნება ტიპი 1 დიაბეტის ან სხვა აუტოიმუნური დაავადებების მქონე ადამიანებისთვის, ასევე მათთვის, ვისაც ორგანოს გადანერგვა ესაჭიროება”, – ამბობს განვითარების ბიოლოგი სეუნგ კიმი სტენფორდის მედიცინის სკოლიდან.
როგორ მუშაობს მეთოდი?
ტიპი 1 დიაბეტს იწვევს სხეულის საკუთარი იმუნური სისტემის გაუმართავი მუშაობა, რა დროსაც ის უტევს პანკრეასის უჯრედებს, რომლებსაც ბეტა-კუნძულებს (beta islets) უწოდებენ.
სწორედ ეს უჯრედებია პასუხისმგებელი ინსულინის წარმოქმნაზე. მიუხედავად იმისა, რომ ჯანმრთელი დონორის კუნძულების გადანერგვა შესაძლებელია, არსებობს დიდი რისკი, რომ ორგანიზმმა ისინიც გაანადგუროს ან სრულად უარყოს.
ამ ექსპერიმენტში მკვლევრებმა თაგვების იმუნური სისტემა ფაქიზად “გადატვირთეს”. ტრანსპლანტაციამდე მათ გამოიყენეს იმუნური სისტემის ინჰიბიტორი, რადიაციის დაბალი დოზა და რამდენიმე შერჩეული ანტისხეული. ამის შემდეგ მოხდა სხვა ცხოველისგან აღებული სისხლის ღეროვანი უჯრედებისა და პანკრეასის კუნძულოვანი უჯრედების კომბინირებული გადანერგვა.
შედეგად, გადანერგილი უჯრედები ორგანიზმმა “უცხო დამპყრობლებად” აღარ აღიქვა და იმუნურმა სისტემამ ნორმალური ფუნქციონირება განაახლა.
“ჩვენ გვჭირდება არა მხოლოდ დაკარგული კუნძულების ჩანაცვლება, არამედ მიმღების (რეციპიენტის) იმუნური სისტემის გადატვირთვაც, რათა კუნძულოვანი უჯრედების განადგურება შეჩერდეს”, – ამბობს კიმი. “ჰიბრიდული იმუნური სისტემის შექმნა ორივე მიზანს აღწევს”.
შედეგები და გამოწვევები
ექსპერიმენტი რამდენიმე მიმართულებით იყო წარმატებული:
-
მკურნალობამ შეძლო დიაბეტის პრევენცია ან უკუგდება (შექცევა).
-
არცერთ თაგვს არ განუვითარდა ტრანსპლანტატის რეაქცია მასპინძლის წინააღმდეგ (GVHD) – მდგომარეობა, რომელიც ხშირად ვითარდება ადამიანებში უჯრედების გადანერგვისას და შეიძლება ფატალურიც იყოს.
მიუხედავად იმედისმომცემი შედეგებისა, გამოწვევები რჩება. მაგალითად, კუნძულოვანი უჯრედების დონაცია შესაძლებელია მხოლოდ გარდაცვალების შემდეგ და ისინი უნდა მოდიოდეს იმავე დონორისგან, ვისგანაც სისხლის ღეროვანი უჯრედები. ასევე უცნობია, ზუსტად რამდენი უჯრედია საჭირო პროცედურის წარმატებისთვის ადამიანებში.
მკვლევრები ახლა მუშაობენ გზებზე, თუ როგორ გაზარდონ დონორი უჯრედების სიცოცხლისუნარიანობა ან როგორ შექმნან ისინი ლაბორატორიაში ადამიანის ღეროვანი უჯრედებისგან.
“ამ მიგნებების ადამიანებზე გადატანის შესაძლებლობა ძალიან დამაიმედებელია”, – აცხადებს კიმი. კვლევა გამოქვეყნდა ჟურნალში Journal of Clinical Investigation.
ასევე დაგაინტერესებთ:
