ბოლო ათწლეულების განმავლობაში მსოფლიოში მამაკაცის ფერტილობის შემცირება შეინიშნება. ამ ცვლილების მიზეზებად ხშირად ცხოვრების წესს და გარემო ფაქტორებს ასახელებენ. თუმცა ახალი სამეცნიერო კვლევები ერთ-ერთ შესაძლო ფაქტორზე ამახვილებს ყურადღებას — მიკროსკოპულ პარაზიტზე Toxoplasma gondii, რომელმაც შესაძლოა სპერმატოზოიდებზე იმოქმედოს.
Toxoplasma gondii მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული პარაზიტია და მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ნაწილია ინფიცირებული. ადამიანის ორგანიზმში ის ხშირად ხვდება კატის ფეკალიებთან კონტაქტით, არასაკმარისად გარეცხილი საკვებით ან თერმულად დაუმუშავებელი ხორცით. ინფექციით გამოწვეული დაავადება ტოქსოპლაზმოზია, რომელიც ჯანმრთელი იმუნური სისტემის მქონე ადამიანებში, როგორც წესი, უსიმპტომოდ მიმდინარეობს. ახალი მონაცემები კი აჩვენებს, რომ ამ ინფექციას შესაძლოა გარკვეული გავლენა ჰქონდეს მამაკაცის რეპროდუქციულ ჯანმრთელობაზე.
კვლევა: როგორ მოქმედებს პარაზიტი სპერმაზე
მეცნიერებს ჰქონდათ ვარაუდი, რომ Toxoplasma-ს შეეძლო მამაკაცის რეპროდუქციულ სისტემაში მოხვედრა. ცხოველებზე ჩატარებულმა კვლევებმა ეს დაადასტურა – პარაზიტი აღწევს სათესლე ჯირკვლებში, სადაც სპერმა წარმოიქმნება და იწვევს ანთებით პროცესს, რაც სპერმის ხარისხზე მოქმედებს.
განსაკუთრებით საყურადღებოა 2024 წელს ჟურნალ The FEBS Journal-ში გამოქვეყნებული კვლევა. მეცნიერთა ჯგუფმა ლაბორატორიულ პირობებში შეისწავლა Toxoplasma-ს პირდაპირი ზემოქმედება ადამიანის სპერმაზე. შედეგები შემდეგი აღმოჩნდა:
- სპერმის დაზიანება: პარაზიტთან კონტაქტის შემდეგ სპერმატოზოიდების დაახლოებით 22%-მა დაკარგა თავი. ეს მნიშვნელოვანი დაზიანებაა, რადგან სპერმის თავი შეიცავს გენეტიკურ მასალას (დნმ) და კვერცხუჯრედის განაყოფიერებისთვის საჭირო ფერმენტებს.
- დეფორმაცია და მოძრაობის შეცვლა: გადარჩენილ სპერმატოზოიდებსაც აღენიშნებოდათ სტრუქტურული ცვლილებები და მოძრაობის უნარის დაქვეითება.
მკვლევრები ფიქრობენ, რომ პარაზიტი ამას სპეციფიკური ნივთიერებების გამოყოფით აკეთებს, რომლებიც სპერმატოზოიდის სტრუქტურაზე მოქმედებს. ეს აღმოჩენა გვაძლევს პირდაპირ მტკიცებულებას, რომ Toxoplasma არა მხოლოდ ირიბად ანთების გზით, არამედ პირდაპირი მექანიზმითაც ახდენს გავლენას სპერმაზე.
ზოგადი სურათი: კავშირი ფერტილობასთან
ეს ლაბორატორიული შედეგები გარკვეულწილად ეთანხმება სხვა კვლევების მონაცემებს. მაგალითად, 2021 წელს ჟურნალ Andrology-ში გამოქვეყნებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ Toxoplasma-თი ინფიცირებულ მამაკაცებს შედარებით დაბალი ჰქონდათ სპერმის კონცენტრაცია და ხარისხი ვიდრე არაინფიცირებულ მამაკაცებს.
მიუხედავად იმისა, რომ Toxoplasma სავარაუდოდ არ არის მამაკაცის ფერტილობის კლების ერთადერთი მიზეზი, ის შეიძლება იყოს ერთ-ერთი გასათვალისწინებელი ფაქტორი. იმის გათვალისწინებით, თუ რამდენად გავრცელებულია ეს პარაზიტი, მისი გავლენის შესწავლა მნიშვნელოვანია.
როგორ შევამციროთ რისკი? პრევენციის წესები
Toxoplasma-ს ინფექციისგან თავის დაცვა შესაძლებელია ჰიგიენური ნორმების დაცვით. ეს განსაკუთრებით გასათვალისწინებელია წყვილებისთვის, რომლებიც ორსულობას გეგმავენ.
- ხორცის თერმული დამუშავება: ყოველთვის მოამზადეთ ხორცი სრულად. პარაზიტი მაღალ ტემპერატურაზე იღუპება.
- ხელების დაბანა: საფუძვლიანად დაიბანეთ ხელები საპნითა და წყლით უმ ხორცთან, მიწასთან ან გაურეცხავ ბოსტნეულთან კონტაქტის შემდეგ.
- სამზარეულოს ჰიგიენა: კარგად გარეცხეთ საჭრელი დაფები და ჭურჭელი, რომლებსაც უმ ხორცთან ჰქონდა შეხება.
- ხილისა და ბოსტნეულის გარეცხვა: მოხმარებამდე გულდასმით გარეცხეთ ყველა ხილი და ბოსტნეული.
- კატებთან დაკავშირებული რეკომენდაციები:
- თუ კატა გყავთ, მისი საპირფარეშო (სადგომი) ყოველდღიურად გაასუფთავეთ.
- სასურველია, სადგომის გასუფთავებისას გამოიყენოთ ხელთათმანები და შემდეგ კარგად დაიბანოთ ხელები.
- ეცადეთ, კატა სახლში გყავდეთ, რათა თავიდან აიცილოთ მისი კონტაქტი ინფიცირებულ ცხოველებთან.
ამ საკითხზე დამატებითი კვლევებია საჭირო ყველა დეტალის დასადგენად, თუმცა არსებული მონაცემები ამ თემისადმი ყურადღების აუცილებლობაზე მიუთითებს.
წყაროები:
Kozłowska-Simeon, M., et al. (2024). Adverse impact of acute Toxoplasma gondii infection on human spermatozoa. The FEBS Journal. DOI: 10.1111/febs.17180.
Sullivan, W. J. (2024, May 1). A common parasite can decapitate human sperm – with implications for male fertility. The Conversation.
