მეცნიერებმა ცილა OXR1 ძვლის დაშლაში მონაწილე უჯრედების მნიშვნელოვან რეგულატორად გამოავლინეს. თაგვებში მისი გენეტიკური ან ფარმაკოლოგიური დათრგუნვა ოსტეოკლასტების აქტივობას ამცირებდა და ოსტეოპოროზის მოდელში ძვლის დაკარგვას აფერხებდა. კვლევა 5 სექტემბერს Nature Communications-ში გამოქვეყნდა.
ოსტეოპოროზის დროს ირღვევა ბალანსი ძველი ძვლის დაშლასა და ახალი ძვლის წარმოქმნას შორის. პროცესში მნიშვნელოვანი როლი აქვთ ოსტეოკლასტებს – უჯრედებს, რომლებიც ძვლის ქსოვილს შლიან.
ოსტეოკლასტებს მუშაობისთვის დიდი რაოდენობით ენერგია სჭირდებათ და მათში განსაკუთრებით ბევრი მიტოქონდრიაა. ენერგიის წარმოქმნისას კი გამოიყოფა რეაქტიული ჟანგბადის მოლეკულებიც, რომლებიც გარკვეული რაოდენობით უჯრედულ სიგნალებში მონაწილეობს, მაგრამ ჭარბად დაგროვების შემთხვევაში მიტოქონდრიებს აზიანებს.
ახალ კვლევაში მეცნიერებმა აღმოაჩინეს, რომ OXR1 ამ პროცესში ერთდროულად ორ ფუნქციას ასრულებს.
ერთი მხრივ, ის უჯრედს ჟანგვითი სტრესის კონტროლში ეხმარება. მეორე მხრივ კი დაზიანებული მიტოქონდრიების მოცილების, ანუ მიტოფაგიის პროცესში მონაწილეობს.
როდესაც მკვლევრებმა თაგვის ოსტეოკლასტების წინამორბედ უჯრედებში OXR1-ის დონე შეამცირეს, უჯრედებში რეაქტიული ჟანგბადის მოლეკულები ჭარბად დაგროვდა, მიტოქონდრიები დაზიანდა და სრულფასოვანი ოსტეოკლასტების ჩამოყალიბება შეფერხდა.
თაგვებში, რომლებშიც OXR1 კონკრეტულ იმუნურ უჯრედებში გენეტიკურად იყო გამორთული, ძვლის მასა უფრო მაღალი აღმოჩნდა.
შემდეგ მეცნიერებმა მენოპაუზის შემდგომი ოსტეოპოროზის მსგავსი მდგომარეობა შექმნეს. ამ მოდელში OXR1-ის გენეტიკურმა დათრგუნვამ და მისი ფარმაკოლოგიური გზით ბლოკირებამ ოსტეოკლასტების აქტივობა შეამცირა და ძვლის დაკარგვა შეაფერხა.
OXR1-ის მოქმედების მექანიზმშიც ახალი დეტალი გამოჩნდა. ცილა KEAP1-სა და P62/SQSTM1-ს შორის ურთიერთქმედებას უწყობდა ხელს, რაც დაზიანებული მიტოქონდრიების მონიშვნასა და შემდგომ მოცილებაში მონაწილეობს.
აღმოჩენა საინტერესოა იმიტომ, რომ OXR1 ოსტეოკლასტის მხოლოდ ერთ პროცესზე არ მოქმედებს – ის ერთდროულად აკონტროლებს როგორც ჟანგვით სტრესს, ისე მიტოქონდრიების ხარისხს. სწორედ ამიტომ მკვლევრები მას ძვლის დაშლის წინააღმდეგ შესაძლო ახალ სამკურნალო სამიზნედ განიხილავენ.
თუმცა შედეგების ინტერპრეტაციისას მნიშვნელოვანი შეზღუდვა არსებობს.
მიუხედავად იმისა, რომ OXR1-ის მაღალი აქტივობა ადამიანურ ოსტეოკლასტებშიც დაფიქსირდა, მკურნალობის ეფექტიანობა ამ ეტაპზე მხოლოდ უჯრედულ სისტემებსა და თაგვებშია ნაჩვენები. ადამიანებში OXR1-ის ბლოკირებაზე დაფუძნებული პრეპარატი ჯერ არ გამოუცდიათ.
ამიტომ კვლევა ოსტეოპოროზის ახალ მკურნალობას ჯერ არ გვთავაზობს. ის უფრო ახალ მექანიზმს აჩვენებს, რომელიც მომავალში შეიძლება გამოყენებული იყოს ძვლის გადაჭარბებული დაშლის შესამცირებლად.
