WHO-ს ახალი მონაცემებით, მსოფლიოში სისხლის დონაცია იზრდება და 2023 წელს მიღებული დაახლოებით 120 მილიონი დონაციიდან 85%-ზე მეტი ნებაყოფლობითი და აუნაზღაურებელი იყო. თუმცა უსაფრთხო სისხლსა და ტრანსფუზიაზე წვდომა ქვეყნებს შორის კვლავ არათანაბარია – განსაკუთრებით დაბალშემოსავლიან ქვეყნებში, სადაც პრობლემად რჩება მარაგი, დაფინანსება, რეგულაცია და ხარისხის კონტროლი.
სისხლის დონაცია ხშირად მხოლოდ კამპანიებთან ან კონკრეტულ მოწოდებებთან ასოცირდება, მაგრამ რეალურად ეს ჯანდაცვის სისტემის ერთ-ერთი ფუნდამენტური ნაწილია. უსაფრთხო სისხლი საჭიროა მშობიარობის დროს ძლიერი სისხლდენისას, მძიმე ტრავმისას, ქირურგიული ოპერაციებისას, ონკოლოგიური და ჰემატოლოგიური დაავადებების დროს, ასევე ბავშვებში მძიმე ანემიისა და სხვა გადაუდებელი მდგომარეობების მართვისას.
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის მონაცემებით, ბოლო ათწლეულში გლობალურად მნიშვნელოვანი პროგრესი შეინიშნება. 2013-დან 2023 წლამდე სისხლის შეგროვება თითქმის 19%-ით გაიზარდა. 2023 წელს მსოფლიოში დაახლოებით 120 მილიონი სისხლის დონაცია აღირიცხა, და მათი 85%-ზე მეტი ნებაყოფლობითი, აუნაზღაურებელი დონორებისგან იყო მიღებული.
ეს მნიშვნელოვანი მაჩვენებელია, რადგან რეგულარული, ნებაყოფლობითი და აუნაზღაურებელი დონაცია უსაფრთხო სისხლის სისტემის მთავარ საფუძვლად ითვლება. ასეთ შემთხვევაში დონორი სისხლს არ გასცემს ფინანსური ან იძულებითი მოტივით, არამედ საზოგადოებრივი პასუხისმგებლობის საფუძველზე. WHO-ს მიხედვით, სწორედ ასეთი დონორები ქმნიან უფრო სტაბილურ და უსაფრთხო მარაგს.
თუმცა პროგრესი ყველა ქვეყანაში ერთნაირად არ ნაწილდება.
მაღალშემოსავლიან ქვეყნებს გაცილებით უკეთესი სისხლის დონაციის სისტემები აქვთ: მეტი დონორი, უკეთესი ლაბორატორიული სკრინინგი, ძლიერი რეგულაცია, ხარისხის კონტროლი და მუდმივი მარაგის მართვის შესაძლებლობა. დაბალშემოსავლიან ქვეყნებში კი უსაფრთხო სისხლზე წვდომა ხშირად შეზღუდულია. ზოგჯერ პრობლემა არის დონორების ნაკლებობა, ზოგჯერ – სისხლის შენახვისა და ტრანსპორტირების ინფრასტრუქტურა, ზოგჯერ კი – ლაბორატორიული შემოწმების, აკრედიტაციისა და ფინანსური მხარდაჭერის სისუსტე.
ეს ნიშნავს, რომ ერთი და იგივე სამედიცინო მდგომარეობა სხვადასხვა ქვეყანაში სრულიად განსხვავებულ რისკს ქმნის. მაგალითად, მშობიარობის შემდეგ ძლიერი სისხლდენა მაღალრესურსიან სისტემაში ხშირად მართვადი მდგომარეობაა, თუ სისხლი დროულად ხელმისაწვდომია. მაგრამ იქ, სადაც უსაფრთხო სისხლის მარაგი არ არის, იგივე მდგომარეობა შეიძლება სიცოცხლისთვის გაცილებით უფრო საშიში გახდეს.
WHO ხაზს უსვამს, რომ მხოლოდ დონაციების რაოდენობის ზრდა საკმარისი არ არის. აუცილებელია სისხლის მთელი ჯაჭვის გამართული მუშაობა – დონორის შერჩევიდან და სისხლის აღებიდან დაწყებული, ინფექციებზე სკრინინგით, შენახვით, ტრანსპორტირებით, კლინიკური გამოყენებითა და ზედამხედველობით დასრულებული.
უსაფრთხო სისხლის სისტემა მოითხოვს კანონმდებლობას, სტანდარტებს, რეგულარულ ინსპექტირებას, პერსონალის მომზადებას და მდგრად დაფინანსებას. ბევრ ქვეყანაში ეს კომპონენტები ჯერ კიდევ არასაკმარისად არის განვითარებული. შედეგად, სისხლის დონაცია შეიძლება იზრდებოდეს, მაგრამ პაციენტამდე უსაფრთხო და დროული მიწოდება მაინც პრობლემად რჩებოდეს.
განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ისიც, რომ სისხლის გამოყენება რაციონალური იყოს. სისხლის პროდუქტები შეზღუდული რესურსია და მათი გამოყენება მკაფიო კლინიკურ საჭიროებას უნდა ეფუძნებოდეს. ძლიერი სისტემა მხოლოდ მეტი სისხლის შეგროვებას არ ნიშნავს – ის გულისხმობს სწორ პაციენტთან, სწორ დროს, უსაფრთხო და შესაბამისი სისხლის პროდუქტების მიწოდებას.
ამ თემას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს 14 ივნისის, სისხლის დონორის მსოფლიო დღის კონტექსტშიც. ეს დღე არა მხოლოდ დონორებისთვის მადლობის გადახდის შესაძლებლობაა, არამედ შეხსენებაც, რომ უსაფრთხო სისხლი ჯანდაცვის სისტემის მდგრადობის ნაწილია.
საბოლოო ჯამში, WHO-ს მონაცემები ორმაგ სურათს გვაჩვენებს. ერთი მხრივ, მსოფლიოში ნებაყოფლობითი დონაცია იზრდება და ეს დადებითი ტენდენციაა. მეორე მხრივ, უსაფრთხო სისხლზე წვდომა კვლავ არათანაბარია და ბევრ ქვეყანაში პაციენტის გადარჩენა ჯერ კიდევ იმაზეა დამოკიდებული, რამდენად გამართულია ადგილობრივი სისხლის სისტემა.
სისხლის დონაცია ინდივიდუალური ქმედებაა, მაგრამ უსაფრთხო სისხლის ხელმისაწვდომობა მხოლოდ ინდივიდუალურ დონორებზე არ დგას. ამისთვის საჭიროა ძლიერი ეროვნული პოლიტიკა, სანდო ინფრასტრუქტურა, ხარისხის კონტროლი და სისტემური ინვესტიცია.
