ჟურნალ “Cell”-ში გამოქვეყნებული კვლევის მიხედვით, ამერიკის კიბოს ეროვნული ინსტიტუტის (NCI) მეცნიერებმა, მონრეალის უნივერსიტეტის კოლეგებთან ერთად, შეიმუშავეს ახალი მიდგომა, რომელსაც შეუძლია ქიმერული ანტიგენური რეცეპტორების (CAR) მქონე T-უჯრედოვანი თერაპია სოლიდური სიმსივნეების მკურნალობისას უფრო უსაფრთხო და ეფექტური გახადოს.
ტერმინის განმარტება უცხო სიტყვათა ლექსიკონის მიხედვით: სილუდიური სიმსივნე – ასეთი ტიპის სიმსივნეში ავთვისებიანი უჯრედები განლაგებულნი არიან ფენის სახით და არ გააჩნიათ სტრუქტურული ორგანიზაციის რაიმე ნიშანი. ამ ტიპის სიმსივნეებში შემაერთებელი ქსოვილი პრაქტიკულად არ არსებობს
CAR-T თერაპიამ, რომელიც პაცინტის საკუთარი იმუნური უჯრედების გენეტიკურ მოდიფიკაციას ეფუძნება, მნიშვნელოვანი შედეგები აჩვენა სისხლის ზოგიერთი ონკოჰემატოლოგიური დაავადების მკურნალობაში. თუმცა, მისი გამოყენება სოლიდური სიმსივნეების წინააღმდეგ აქამდე შეზღუდული იყო, ვინაიდან მოდიფიცირებული უჯრედები ზოგჯერ უტევდნენ ჯანსაღ ქსოვილებსაც, რომელთა ზედაპირზეც სამიზნე ანტიგენები მცირე რაოდენობით ფიქსირდება.
დოქტორ გრეგუარ ალტან-ბონესის, დოქტორ ნაომი ტეილორისა და მათი კოლეგების მიერ ჩატარებულმა ლაბორატორიულმა ექსპერიმენტებმა აჩვენა, რომ CAR-T უჯრედებზე სპეციფიკური T-უჯრედოვანი რეცეპტორების (TCR) დამატებით შესაძლებელია უჯრედების ჯანსაღ ქსოვილებზე არასასურველი რეაგირების შეკავება. კვლევის ფარგლებში დადგინდა, რომ რეცეპტორებს შორის არსებობს კომპლექსური ინტერაქცია: მაშინ როდესაც TCR-ის ძლიერი აქტივაცია აძლიერებს იმუნურ პასუხს, მისი სუსტი აქტივაცია პირიქით – ამცირებს T-უჯრედების პასუხს CAR-სამიზნეებზე. ამ კანონზომიერებაზე დაყრდნობით, მკვლევრებმა შეიმუშავეს მანქანური სწავლების (Machine Learning) მათემატიკური მოდელი, რომელმაც შეძლო რეცეპტორების სხვადასხვა კომბინაციის მქონე უჯრედების ქცევის პროგნოზირება.
სტრატეგია ითვალისწინებს ისეთი TCR-ის შერჩევას, რომელიც მაღალი სპეციფიკურობით რეაგირებს სიმსივნურ უჯრედებზე არსებულ მუტირებულ ანტიგენებზე და იწვევს რეცეპტორის ძლიერ აქტივაციას, რაც ზრდის თერაპიულ ეფექტს. თუმცა, როდესაც ეს მოდიფიცირებული უჯრედი ხვდება ჯანსაღ ქსოვილს არამუტირებული ანტიგენით, ხდება TCR-ის სუსტი აქტივაცია, რაც თრგუნავს T-უჯრედის აქტივობას, მიუხედავად იმისა, რომ იქვე არსებულმა CAR-რეცეპტორმა შესაძლოა სიგნალი მიიღოს. აღნიშნული ორმაგი კონტროლის მექანიზმი გამოიცადა თაგვების მოდელებზე, რომელთა ორგანიზმშიც ერთდროულად იყო ინტეგრირებული ადამიანის ჯანსაღი და სიმსივნური ქსოვილები.
ლაბორატორიულმა დაკვირვებამ აჩვენა, რომ მხოლოდ TCR რეცეპტორის მქონე უჯრედებმა ვერ უზრუნველყვეს სიმსივნის ეფექტური კონტროლი, ხოლო მხოლოდ სტანდარტული CAR რეცეპტორის მქონე უჯრედებმა სიმსივნესთან ერთად ფილტვის ჯანსაღი ქსოვილიც დააზიანეს. საპირისპიროდ, კომბინირებული (CAR+TCR) უჯრედების გამოყენებამ შეაჩერა სიმსივნური უჯრედების ზრდა ისე, რომ ჯანსაღი ანატომიური სტრუქტურები დაცული დარჩა. შექმნილი მათემატიკური მოდელი სხვა მკვლევრებსაც აძლევს შესაძლებლობას, შეარჩიონ ოპტიმალური რეცეპტორული წყვილები სხვადასხვა ტიპის სოლიდური სიმსივნეების თერაპიისთვის, რაც ამცირებს ტოქსიკურობის რისკებს ონკოიმუნოლოგიაში.
