მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის (MIT) ინჟინრებმა შეიმუშავეს ექსპერიმენტული ბიოსამედიცინო მიდგომა, რომელსაც ბუნებრივი კილერი (NK) იმუნური უჯრედების უშუალოდ ორგანიზმში დაპროგრამება შეუძლია. ჟურნალ Nature Biotechnology-ში გამოქვეყნებული კვლევის თანახმად, აღნიშნულმა მეთოდმა ცხოველურ მოდელებში მაღალი ეფექტიანობა აჩვენა დისფუნქციური და აუტორეაქტიული T-უჯრედებით გამოწვეული პათოლოგიების – T-უჯრედული ლიმფომისა და აუტოიმუნური ჰეპატიტის წინააღმდეგ.
ბოლო ათწლეულში ონკოლოგიაში ფართოდ დამკვიდრდა ქიმერული ანტიგენური რეცეპტორის მქონე T-უჯრედების (CAR-T) თერაპია, რომელსაც აშშ-ის FDA-ის მიერ დამტკიცებული 7 პრეპარატი იყენებს სისხლის B-უჯრედული სიმსივნეების (ლეიკემიები, ლიმფომები, მიელომა) სამკურნალოდ. თუმცა, ამ მიდგომას თან ახლავს სირთულეები:
-
წარმოების ხანგრძლივობა და ხარჯი: პაციენტისგან სისხლის აღება, ლაბორატორიაში T-უჯრედების იზოლირება, მათი გენური მოდიფიცირება და შემდგომ პაციენტისთვის ხელახალი გადასხმა დიდ დროსა და ფინანსურ რესურსს მოითხოვს.
-
T-უჯრედული სამიზნეების პრობლემა: როდესაც დაავადება თავად T-უჯრედებისგან ვითარდება (მაგალითად, T-უჯრედული ლიმფომა), მოდიფიცირებული T-უჯრედები პათოლოგიურ უჯრედებთან ერთად ერთმანეთსაც ანადგურებენ.
NK (ბუნებრივი კილერი) უჯრედების გამოყენება ამ ბარიერს ხსნის, რადგან მათ შეუძლიათ დაავადებულ T-უჯრედებზე შეტევა ისე, რომ ერთმანეთი არ დააზიანონ. თუმცა ორგანიზმის გარეთ CAR-NK უჯრედების წარმოებაც იმავე ტექნოლოგიურ სირთულეებთანაა დაკავშირებული.
პროცესის გასამარტივებლად, MIT-ის ჯგუფმა პროფესორ დანიელ ანდერსონისა (Daniel Anderson) და პროფესორ რობერტ ლანგერის (Robert Langer) ხელმძღვანელობით შექმნა მიდგომა, რომელიც CAR-NK უჯრედების ფორმირებას “in vivo“ – უშუალოდ სხეულის შიგნით ახდენს.
მკვლევრებმა გამოიყენეს ლიპიდური ნანონაწილაკები (LNPs), რომლებსაც გადააქვთ მატრიცული რნმ (mRNA). ეს მოლეკულები აკოდირებს CAR რეცეპტორებს, რომლებიც კონკრეტულ ცილებს ამოიცნობენ (მაგალითად, CD19-ს B-უჯრედებზე ან CD3-ს აუტორეაქტიულ T-უჯრედებზე). ნანონაწილაკები დაფარულია ანტისხეულების ფრაგმენტებით, რომლებიც უშუალოდ NK უჯრედების ზედაპირულ რეცეპტორებს უკავშირდება. თაგვებში ინფუზიის შემდეგ, სამიზნე NK უჯრედების დაახლოებით 80% წარმატებით გადაპროგრამდა.
მეთოდი რამდენიმე დაავადების მოდელზე გამოიცადა:
-
T-უჯრედული ლიმფომა: ჰუმანიზებული იმუნური სისტემის მქონე თაგვებში გადამპროგრამებელი ნანონაწილაკების 5 ინექციის შემდეგ სიმსივნური კერები განადგურდა. შედეგი იდენტური იყო იმ ეფექტისა, რაც ლაბორატორიულად დამზადებული CAR-NK უჯრედების გადასხმით მიიღწევა.
-
მელანომა: აგრესიული მელანომის მქონე ხუთიდან სამ თაგვში, რომელთაც ნანონაწილაკებით სიმსივნური უჯრედების საწინააღმდეგოდ გადაპროგრამებული NK უჯრედები ჰქონდათ, სრული რემისია დაფიქსირდა.
-
აუტოიმუნური ჰეპატიტი: დაავადების მოდელში, სადაც T-უჯრედები ღვიძლის ჰეპატოციტებს აზიანებენ, ნანონაწილაკების ერთჯერადმა ინექციამ გაანადგურა აუტორეაქტიული T-უჯრედები და ღვიძლის ქსოვილის შეხორცებას შეუწყო ხელი.
მკვლევართა განმარტებით, ტექნოლოგია ჯერჯერობით პრეკლინიკურ ეტაპზეა (ცხოველურ მოდელებში) და FDA-ის მიერ დამტკიცებული CAR-NK თერაპია ჯერ არ არსებობს. თუმცა წარმატების შემთხვევაში, ორგანიზმშივე უჯრედების მოდიფიცირება უჯრედულ თერაპიას ბევრად უფრო ხელმისაწვდომს გახდის და მომავალში შესაძლოა გამოკვლეულ იქნას ისეთი აუტოიმუნური დაავადებების სამკურნალოდაც, როგორიცაა გაფანტული სკლეროზი და რევმატოიდული ართრიტი.
წყარო: Nature Biotechnology
