წყნარი ოკეანის სიღრმეში, კლარიონ-კლიპერტონის გარღვევის ზონაში (Clarion-Clipperton Fracture Zone) ჩატარებულმა გენომურმა კვლევამ ვირუსების უზარმაზარი და აქამდე უცნობი მრავალფეროვნება გამოავლინა. ავტორიტეტულ სამეცნიერო ჟურნალ Nature Communications-ში გამოქვეყნებული ნაშრომის მიხედვით, ფსკერის დანალექებში იდენტიფიცირებული 11 742 განსხვავებული ვირუსიდან თითქმის ყველა – დაახლოებით 99% – მეცნიერებისთვის დოკუმენტირებული არასდროს ყოფილა.
აღნიშნული რეგიონი წარმოადგენს მსოფლიოში პოლიმეტალური კონკრეციების (ნოდულების) უმსხვილეს დაგროვების ადგილს. ეს მყარი წარმონაქმნები მილიონობით წლის განმავლობაში ფორმირდება (წელიწადში რამდენიმე მილიმეტრის სიჩქარით მილიონ წელიწადზე) და შეიცავს ელექტრონიკისა და თანამედროვე ტექნოლოგიებისთვის კრიტიკულად მნიშვნელოვან მეტალებს: მანგანუმს, კობალტს, ნიკელს, ლითიუმსა და თუთიას.
ზღვის ფსკერის საერთაშორისო ორგანოს (ISA) მიერ გაცემული 31 სადაზვერვო კონტრაქტიდან 17 სწორედ ამ ზონაზე მოდის. თუმცა, გარდა ეკონომიკური ინტერესისა, ეს კონკრეციები წარმოადგენს ღრმაწყლოვანი ეკოსისტემის საფუძველს: იქ, სადაც ფსკერი ძირითადად თხელი ლაფითა და შლამითაა დაფარული, მყარი ნოდულები ცოცხალი ორგანიზმებისთვის დასამაგრებელ და საარსებო ერთადერთ მყარ სუბსტრატს ქმნის.
ჩუნცინის უნივერსიტეტისა და ჩინეთის ოკეანოგრაფიის მეორე ინსტიტუტის მკვლევრებმა 2023–2024 წლებში შეგროვებული ფსკერის ნიმუშებიდან დნმ-ისა და რნმ-ის სეკვენირება ჩაატარეს. ანალიზმა აჩვენა, რომ აღმოჩენილ ვირუსებს თითქმის არ აქვთ გენეტიკური თანხვედრა ოკეანის სხვა ღრმაწყლოვან არეალებთან.
ვირუსები ეკოსისტემებში უმნიშვნელოვანეს მარეგულირებელ ფუნქციას ასრულებენ. კლარიონ-კლიპერტონის ზონაში ნაპოვნი ვირუსების უმრავლესობა სპეციალიზებულია პროკარიოტების (ბაქტერიებისა და არქეების) ინფიცირებაზე. ეს ერთუჯრედიანი ორგანიზმები პირდაპირ წარმართავენ ნახშირბადის, აზოტის, ფოსფორის, გოგირდისა და თავად მეტალების გლობალურ ცირკულაციას. გენეტიკური მონაცემები აჩვენებს, რომ ვირუსებს გადააქვთ დამხმარე მეტაბოლური გენები, რითაც მასპინძელ მიკრობებს მეტალების მაღალი კონცენტრაციით გამოწვეულ სტრესთან ადაპტაციაში ეხმარებიან.
მკვლევართა განმარტებით, ეს ნაშრომი ქმნის საწყის მიკრობიოლოგიურ ბაზას, რომელიც მომავალში გარემოზე ზემოქმედების ობიექტური შეფასებისთვის იქნება აუცილებელი. ღრმაწყლოვანი სამთო-მოპოვებითი სამუშაოების დაწყების შემთხვევაში ფსკერის ზედაპირული დანალექები ფიზიკურად დაირღვევა და აიმღვრევა, ექსპერიმენტებმა კი აჩვენა, რომ ამგვარი ჩარევის შედეგები ათწლეულების განმავლობაში რჩება.
მეცნიერები ხაზს უსვამენ, რომ კომერციული მოპოვების დაწყებამდე საჭიროა დამატებითი კვლევები, რათა ზუსტად განისაზღვროს, თუ რა ეკოლოგიურ ზიანს მიაყენებს ფსკერის დარღვევა მიკრობულ წონასწორობასა და ოკეანის ბიოგეოქიმიურ ფუნქციებს.
