ხელოვნური ქიმიკატები, როგორიცაა პესტიციდები და პოლიმერები, ჩვენი ყოველდღიური ცხოვრების განუყოფელი ნაწილია. ისინი ჩვენს ორგანიზმში საკვების, წყლისა და გარემოდან ზემოქმედების გზით ხვდებიან. მიუხედავად იმისა, რომ ეს ნივთიერებები შექმნილია კონკრეტულ სამიზნეებზე (მაგალითად, მწერებზე ან სოკოებზე) სამოქმედოდ, მეცნიერები დაინტერესდნენ: ახდენენ თუ არა ისინი გავლენას ადამიანის ჯანმრთელობაზეც?
ჟურნალ Nature Microbiology-ში გამოქვეყნებულ ახალ კვლევაში კემბრიჯის უნივერსიტეტის მკვლევრებმა შეისწავლეს, თუ როგორ მოქმედებს სინთეზური ქიმიკატები ადამიანის ნაწლავის მიკრობიომზე.
ტერმინის განმარტება: ნაწლავის მიკრობიომი ეს არის მიკროორგანიზმების (ბაქტერიების, ვირუსების, სოკოების) ერთობლიობა, რომელიც ჩვენს საჭმლის მომნელებელ სისტემაში ბინადრობს. ის კრიტიკულ როლს ასრულებს საჭმლის მონელებაში, იმუნურ სისტემასა და ზოგად ჯანმრთელობაში.
შედეგებმა აჩვენა, რომ შემოწმებული 1076 ნაერთიდან 168-მა დათრგუნა ადამიანის ნაწლავის სასარგებლო ბაქტერიების ზრდა. გარდა იმისა, რომ ბაქტერიებს გამრავლებაში შეუშალეს ხელი, ზოგიერთმა ბაქტერიულმა შტამმა ანტიბიოტიკების მიმართ რეზისტენტობაც კი გამოიმუშავა.
პრობლემის არსი
დღეს სოფლის მეურნეობა და მრეწველობა დიდწილად არის დამოკიდებული ხელოვნურ ქიმიკატებზე. როგორც კი ეს ნივთიერებები ჩვენს ნაწლავებში ხვდება, ისინი ურთიერთქმედებენ ჩვენს შიდა მიკრობიომთან.
მიუხედავად იმისა, რომ მწარმოებლები აცხადებენ, რომ ეს ქიმიკატები უსაფრთხოა, უსაფრთხოების სტანდარტული ტესტები, როგორც წესი, არ მოიცავს ადამიანის ნაწლავის მიკრობიომზე ზემოქმედების შემოწმებას.
კვლევის დეტალები და შედეგები
რადგან ცოცხალ ორგანიზმში თითოეული ქიმიკატის ზუსტი გავლენის გაზომვა რთულია, კემბრიჯის გუნდმა ლაბორატორიულ პირობებში (in vitro) გამოსცადა გავრცელებული ქიმიკატები 22 სახეობის ბაქტერიაზე, რომლებიც ჯანსაღ მიკრობიომს შეადგენენ.
აღმოჩნდა, რომ 168 ქიმიკატმა შეაჩერა ბაქტერიების ზრდა. ყველაზე ძლიერი გავლენა ჰქონდათ:
-
ფუნგიციდებს (სოკოს საწინააღმდეგო პრეპარატებს).
-
სამრეწველო ქიმიკატებს (მაგალითად, ცეცხლგამძლე ნივთიერებებს და პლასტიფიკატორებს).
“ჩვენ გაკვირვებული ვიყავით, რომ ზოგიერთ ქიმიკატს ასეთი ძლიერი ეფექტი ჰქონდა. ბევრი სამრეწველო ქიმიკატი, რომელთანაც რეგულარული შეხება გვაქვს, აქამდე არ ითვლებოდა ცოცხალ ორგანიზმებზე მოქმედ ნივთიერებად, მაგრამ აღმოჩნდა, რომ ისინი მოქმედებენ”, – განაცხადა კვლევის ავტორმა, ინდრა რუქსმა.
ანტიბიოტიკების მიმართ რეზისტენტობა
კიდევ ერთი საყურადღებო მიგნება ანტიბიოტიკების მიმართ რეზისტენტობას ეხება. ქიმიური დამაბინძურებლებისგან თავის დასაცავად, ზოგიერთმა ბაქტერიამ განიცადა მუტაცია და გახდა გამძლე ციპროფლოქსაცინის (ფართო სპექტრის ანტიბიოტიკის) მიმართ. ეს ნიშნავს, რომ გარემოს ქიმიკატებმა შესაძლოა ხელი შეუწყონ წამლების მიმართ გამძლე ბაქტერიების ჩამოყალიბებას.
მანქანური სწავლება და მომავალი
შეგროვებულ მონაცემებზე დაყრდნობით, მკვლევრებმა შექმნეს მანქანური სწავლების (ხელოვნური ინტელექტის) ინსტრუმენტი. ამ პროგრამას შეუძლია იწინასწარმეტყველოს, ექნება თუ არა ახალ ქიმიკატს ანტიბაქტერიული ეფექტი, რაც მომავალში უსაფრთხოების შეფასებას გააუმჯობესებს.
მეცნიერები გვირჩევენ, რომ თავიდან ავიცილოთ ზედმეტი ექსპოზიცია და მოხმარებამდე კარგად გავრეცხოთ ხილი და ბოსტნეული.
