2026 წლის ივნისში სამეცნიერო ჟურნალში Science Translational Medicine გამოქვეყნდა სტატია, რომელმაც იმუნოლოგიაში დიდი ხნის განმავლობაში დამკვიდრებულ წარმოდგენებს ახალი კითხვები დაუსვა. კვლევამ აჩვენა, რომ ვირუსს შეუძლია ადამიანის იმუნური უჯრედების იდენტობა შეცვალოს და ამ გზით ორგანიზმში შეუმჩნეველი ფარული რეზერვუარები შექმნას.
ბიოლოგიის სახელმძღვანელოების მიხედვით, მომწიფებული იმუნური T უჯრედები ორ ძირითად ჯგუფად იყოფა: CD4+ დამხმარე უჯრედებად და CD8+ მკვლელ უჯრედებად. მიუხედავად იმისა, რომ გარკვეული პლასტიკურობა ცნობილია, მომწიფებული CD4+ და CD8+ T-უჯრედები, როგორც წესი, ცალკეულ ხაზებად განიხილებიან. HIV ორგანიზმში მხოლოდ CD4+ უჯრედებს აინფიცირებს, რადგან მათ ზედაპირზე არსებულ რეცეპტორებს იყენებს შესაღწევად. ახალმა კვლევამ კი აჩვენა, რომ ინფიცირების შემდეგ CD4+ უჯრედების ნაწილი პირდაპირ CD8+ უჯრედებად გარდაიქმნება.
მეცნიერებმა ერთუჯრედიანი რნმ სეკვენირებითა და რეცეპტორების შესწავლით დაადგინეს, რომ ვირუსით ინფიცირებული უჯრედები იწყებენ ზედაპირზე CD8 მოლეკულების გამოჩენას. ეს პროცესი შემდეგნაირად მიმდინარეობს:
- საიდან იწყება გარდაქმნა: ეს უჯრედები ძირითადად რეგულატორული CD4+ T უჯრედებიდან წარმოიშობიან. მიუხედავად ფენოტიპის ცვლილებისა, ისინი მაინც ინარჩუნებენ რეგულატორულ თვისებებს.
- მოლეკულური მექანიზმი: უჯრედების გადაპროგრამებას ვირუსის ცილა Vpr მართავს. იგი უჯრედის შიგნით ააქტიურებს ზრდის ტრანსფორმირებად ფაქტორს (TGF-β1), რაც აიძულებს უჯრედს, შეიძინოს CD8+ თვისებები.
- იმუნოლოგიური კვალი: მიუხედავად იმისა, რომ უჯრედები გარეგნულად CD8 ჯგუფს დაემსგავსნენ, მათ შეინარჩუნეს CD4+ უჯრედებისთვის დამახასიათებელი კავშირი HLA II კლასის მოლეკულებთან, რაც მათ ნამდვილ წარმოშობას ამჟღავნებს.
აქამდე მიიჩნეოდა, რომ HIV ანტირეტროვირუსული თერაპიის დროს ფარულად მხოლოდ CD4+ უჯრედების დნმ-ში ინახებოდა. CD8+ უჯრედები ტრადიციულად HIV-ის მთავარ რეზერვუარად არ განიხილებოდა, რადგან ვირუსი მათ პირდაპირ არ აინფიცირებს.
ახალმა კვლევამ, რომელშიც 80-ზე მეტი პაციენტი მონაწილეობდა, აჩვენა, რომ ამ სახეცვლილ CD8+ უჯრედებში ნამდვილად ბუდობს აქტიური ვირუსული რნმ და ინტაქტური პროვირუსული დნმ. ვირუსი უჯრედებს იდენტობას უცვლის და მათში ლატენტურ რეზერვუარს ქმნის. ჯანმრთელი ადამიანების სისხლში მსგავსი გარდაქმნილი უჯრედები საერთოდ არ აღმოჩენილა.
დღეისათვის HIV ინფექციის მკურნალობის მთავარი მიზანი ვირუსის ორგანიზმიდან სრული მოცილება და პაციენტის საბოლოო განკურნებაა. არსებული სტრატეგიები, მათ შორის “Shock and Kill” მეთოდი, მიმართული იყო მხოლოდ CD4+ უჯრედებში დამალული ვირუსის გააქტიურებასა და განადგურებაზე.
ეს აღმოჩენა აჩვენებს, რომ ეს უჯრედები შესაძლოა რეზერვუარის დამატებით კომპონენტს წარმოადგენდნენ და HIV-ის სრული ელიმინაციის მცდელობები გაართულონ. რადგან ეს ჯერჯერობით ერთი კვლევის შედეგია, მიგნებების პრაქტიკაში გამოსაყენებლად საჭიროა სხვა დამოუკიდებელმა ლაბორატორიებმაც დაადასტურონ აღნიშნული მოვლენა.
