სამედიცინო ჟურნალ The Lancet-ში გამოქვეყნებული ახალი კვლევის თანახმად, ბევრი ადამიანი, ვინც გაღიზიანებული ნაწლავის სინდრომის (გნს) გამო უარს ამბობს გლუტენზე, შესაძლოა, უსაფუძვლოდ იზღუდავდეს თავს. კვლევამ აჩვენა, რომ დისკომფორტის მიზეზი ხშირად არა თავად გლუტენი, არამედ ნეგატიური მოლოდინია.
გაღიზიანებული ნაწლავის სინდრომი ქრონიკული მდგომარეობაა, რომელიც მუცლის ტკივილით, შებერილობით, დიარეითა და ყაბზობით ვლინდება. პაციენტების დიდი ნაწილი დარწმუნებულია, რომ გლუტენის (ცილა, რომელიც ხორბალში, ქერსა და ჭვავში გვხვდება) მიღება მათ სიმპტომებს ამძაფრებს. სწორედ ამ მოსაზრების შესამოწმებლად ჩატარდა კვლევა.
მეცნიერული ექსპერიმენტი: უმაღლესი სტანდარტის კვლევა
კანადის მაკმასტერის უნივერსიტეტში მეცნიერთა ჯგუფმა (პირველი ავტორი: კაროლინ სეილერი) ჩაატარა რანდომიზებული, ორმაგად ბრმა, პლაცებო-კონტროლირებადი, ჯვარედინი კვლევა — რაც კლინიკური კვლევების ოქროს სტანდარტად ითვლება.
- ორმაგად ბრმა ნიშნავს, რომ არც კვლევის მონაწილემ და არც ექსპერიმენტატორმა არ იცოდნენ, კონკრეტულ მომენტში რომელ ნივთიერებას იღებდა პაციენტი.
- ჯვარედინი დიზაინი კი გულისხმობს, რომ თითოეულმა მონაწილემ ექსპერიმენტის განმავლობაში სამივე საკონტროლო პროდუქტი გასინჯა.
კვლევაში მონაწილეობდა 28 ზრდასრული, რომლებსაც დადასტურებულად ჰქონდათ გნს-ის დიაგნოზი და თავად აღნიშნავდნენ, რომ უგლუტენო დიეტა მათ მდგომარეობას აუმჯობესებდა.
ექსპერიმენტის ფარგლებში, მონაწილეები ერთი კვირის განმავლობაში იღებდნენ სამიდან ერთ-ერთ სპეციალურ ბატონს, რომლებიც გარეგნულად და გემოთი აბსოლუტურად იდენტური იყო:
- ხორბლის ბატონი (შეიცავდა გლუტენსა და ხორბლის სხვა კომპონენტებს).
- გლუტენის ბატონი (შეიცავდა მხოლოდ სუფთა გლუტენს).
- პლაცებო ბატონი (შამი) (არ შეიცავდა არც გლუტენს და არც ხორბალს).
თითოეულ ეტაპს შორის 14-დღიანი “გასუფთავების“ (washout) პერიოდი იყო, რათა წინა ნივთიერების ეფექტი სრულად გამქრალიყო.
შედეგები: სტატისტიკა მოლოდინების წინააღმდეგ
კვლევის მთავარი მიზანი იყო, დაედგინა, მონაწილეთა რა ნაწილს გაუუარესდებოდა სიმპტომები სულ მცირე 50 ქულით (IBS-SSS შკალის მიხედვით). შედეგები ასეთი აღმოჩნდა:
- ხორბლის მიღების შემდეგ სიმპტომები გაუუარესდა 28-დან 11 მონაწილეს (39%).
- გლუტენის მიღების შემდეგ — 28-დან 10 მონაწილეს (36%).
- პლაცებოს მიღების შემდეგ — 28-დან 8 მონაწილეს (29%).
ყველაზე მნიშვნელოვანი კი ის არის, რომ ამ ჯგუფებს შორის სხვაობა სტატისტიკურად უმნიშვნელო აღმოჩნდა. ეს ნიშნავს, რომ მცირე ციფრობრივი განსხვავება, დიდი ალბათობით, არა გლუტენის რეალურ ეფექტს, არამედ შემთხვევითობას ასახავს.
უფრო მეტიც, კვლევამ კიდევ ერთი საოცარი ფაქტი გამოავლინა: გვერდითი მოვლენები (მაგალითად, შებერილობა, ტკივილი) დააფიქსირა მონაწილეთა 93%-მა სამივე შემთხვევაში – ხორბლის, გლუტენისა და, რაც მთავარია, პლაცებოს მიღების შემდეგაც კი.
ინტერპრეტაცია: “ნოცებოს“ ძალა და სწორი მიდგომა
კვლევის ავტორები ასკვნიან, რომ გნს-ით დაავადებული პაციენტები, რომლებიც თავს გლუტენის მიმართ მგრძნობიარედ მიიჩნევენ, რეალურად თითქმის იდენტურად რეაგირებდნენ გლუტენზე, ხორბალსა და პლაცებოზე.
ეს შედეგები მიუთითებს, რომ სიმპტომების წარმოქმნაში უდიდეს როლს თამაშობს მოლოდინის ეფექტი, ანუ “ნოცებო“ – როდესაც ადამიანი იმდენად არის დარწმუნებული პროდუქტის მავნებლობაში, რომ მისი მიღების მოლოდინიც კი იწვევს რეალური ფიზიკური სიმპტომების გამოვლენას.
ავტორების რეკომენდაციაა, რომ აუცილებელია იმ პაციენტების ზუსტად იდენტიფიცირება, ვისთვისაც გლუტენი და ხორბალი ნამდვილად პრობლემას წარმოადგენს, ხოლო დანარჩენ პაციენტებში საჭიროა ხორბლისა და გლუტენისთვის “ბრალეულობის მოხსნა”, რათა მათ თავიდან აიცილონ არასაჭირო და ხშირად ძვირადღირებული შემზღუდავი დიეტები.
