ალბათ, ყველას გსმენიათ HBO-ს სენსაციური სერიალის, The Last of Us-ის, შესახებ. პოსტაპოკალიპტური სამყარო, სადაც კაცობრიობა სოკოვანმა ინფექციამ გაანადგურა და ადამიანები უგონო, აგრესიულ ზომბებად აქცია — ეს იდეა იმდენად შემზარავია, რომ ძნელია დაიჯერო, მისი შთაგონების წყარო რეალური რომ იყოს.
მაგრამ ის რეალურია. საბედნიეროდ, ადამიანებს (ჯერჯერობით) საფრთხე არ გვემუქრება, თუმცა მწერების სამყაროში ნამდვილი კოშმარი უკვე მილიონობით წელია, ტრიალებს. გაიცანით Ophiocordyceps — სოკო, რომელიც მწერებს ცოცხალ მარიონეტებად აქცევს. ახალი აღმოჩენა კი გვიჩვენებს, რომ ეს შემზარავი ურთიერთქმედება იმაზე ბევრად ძველია, ვიდრე აქამდე გვეგონა.
რეალური ზომბი-აპოკალიფსი
სანამ აღმოჩენის დეტალებზე გადავალთ, ვნახოთ, როგორ მუშაობს ეს ბუნების ერთ-ერთი ყველაზე შემზარავი მექანიზმი. როდესაც Ophiocordyceps-ის სპორა ჭიანჭველას სხეულზე ხვდება, ის მის ორგანიზმში იჭრება და ნელ-ნელა ეპატრონება. სოკო იზრდება, ანაცვლებს მწერის ქსოვილებს და საბოლოოდ, მის ცენტრალურ ნერვულ სისტემაზე და ტვინზე იღებს კონტროლს.
დაინფიცირებული, მომაკვდავი ჭიანჭველა უეცრად უცნაურად იქცევა: ტოვებს თავის კოლონიას, მიცოცავს რომელიმე მცენარის ფოთლისკენ, მაგრად ეჭიდება მას ყბებით „სიკვდილის ჩაჭიდებით“ და კვდება. ეს სოკოსთვის იდეალური პოზიციაა — სიმაღლიდან, თავისი უკანასკნელი, შემზარავი მოქმედებით, სოკო ჭიანჭველას თავიდან ან ზურგიდან ფეთქდება და გარემოში მილიონობით ახალ სპორას აფრქვევს, რომლებიც მზად არიან, შემდეგი მსხვერპლი დააინფიცირონ.
ეს პროცესი ძალიან დრამატული და კინემატოგრაფიულია. National Geographic-მა გადაიღო ინფიცირების პროცესი:
აღმოჩენა ქარვის ნატეხში
აქამდე მეცნიერებს ამ ფენომენის შესახებ მწირი პალეონტოლოგიური მტკიცებულებები ჰქონდათ, რადგან სოკოს რბილი ქსოვილი იშვიათად ქვავდება. სწორედ ამიტომ, დიდი გამართლება შეგვიძლია ვუწოდოთ შემთხვევას, როცა ჩინეთში, იუნანის უნივერსიტეტის ლაბორატორიაში, პალეონტოლოგმა იუჰუი ჟუანგმა 99 მილიონი წლის ქარვის ნატეხი აღმოაჩინა.
ქარვაში გაქვავებული იყო ჭიანჭველას ჭუპრი, რომლის ზურგიდანაც უცნაური წანაზარდი მოჩანდა. თავდაპირველად, მეცნიერს ის ფრთა ეგონა, თუმცა 3D სკანირებამ შოკისმომგვრელი სიმართლე გამოაჩინა: ეს იყო თანამედროვე „ზომბი-სოკოს“ წინაპარი, რომელიც პირდაპირ ჭიანჭველას სხეულიდან იზრდებოდა.
„ეს ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი მტკიცებულებაა მწერებსა და Ophiocordyceps-ს შორის კოევოლუციისთვის,“ — ამბობს ჟუანგი.
რაც ყველაზე საინტერესოა, სოკო ამოსული იყო ჭიანჭველას ანტიბიოტიკების მწარმოებელი ჯირკვლიდან. ეს ჯირკვლები ჭიანჭველების მთავარი თავდაცვითი მექანიზმია, რომელიც მათ სოკოვანი და ბაქტერიული ინფექციებისგან იცავს. ის ფაქტი, რომ პარაზიტმა სოკომ შეძლო, დაეძლია ჭიანჭველას მთავარი იმუნური იარაღი და სწორედ იქიდან დაეწყო ზრდა, მის წარმოუდგენელ აგრესიულობაზე მიუთითებს.
ევოლუციური ბრძოლა დინოზავრების ეპოქიდან
ეს აღმოჩენა იმას ნიშნავს, რომ სოკოსა და ჭიანჭველას შორის ბრძოლა თითქმის 100 მილიონი წელია მიმდინარეობს — იმაზე ორჯერ მეტი ხანი, ვიდრე აქამდე ვარაუდობდნენ. თუ გავითვალისწინებთ, რომ უძველესი ჭიანჭველას ნამარხი 113 მილიონი წლისაა, გამოდის, რომ ზომბი-სოკოები ჭიანჭველების წინაპრებს თითქმის მათი წარმოშობის დღიდან დასდევენ მოსანადირებლად.
ეს არის ევოლუციური რბოლა, რომელიც დინოზავრების ეპოქაში დაიწყო და დღემდე გრძელდება.
ასე რომ, შემდეგ ჯერზე, როდესაც The Last of Us-ს უყურებთ, გაიხსენეთ, რომ ეს შემზარავი ფანტასტიკა ბუნების რეალურ, კიდევ უფრო ძველ და, ალბათ, უფრო უცნაურ ისტორიაზეა დაფუძნებული. როგორც ერთ-ერთმა მეცნიერმა თქვა: „ეს საკმაოდ შემზარავი ამბავია, თუ ჭიანჭველა ხარ.“ ჩვენთვის კი — უბრალოდ, საოცრად საინტერესო.
მომზადებულია ScienceNews-ის მიხედვით.
