ტუბერკულოზი (TB) რჩება მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე მომაკვდინებელ ინფექციურ მკვლელად. ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) 2025 წლის ტუბერკულოზის გლობალური ანგარიშის თანახმად, გასულ წელს (2024 წ.) დაავადებამ 1.2 მილიონზე მეტი ადამიანის სიცოცხლე იმსხვერპლა და დაახლოებით 10.7 მილიონი ადამიანი დააავადა.
მიუხედავად დიაგნოსტიკაში, მკურნალობასა და ინოვაციებში გაზომვადი პროგრესისა, დაფინანსებისა და ზრუნვის თანაბარი ხელმისაწვდომობის კუთხით არსებული მუდმივი გამოწვევები საფრთხეს უქმნის ტუბერკულოზის წინააღმდეგ გლობალურ ბრძოლაში რთულად მოპოვებულ მიღწევებს.
“ტუბერკულოზის გლობალური ტვირთის შემცირება და პროგრესი ტესტირებაში, მკურნალობაში, სოციალურ დაცვასა და კვლევაში, ეს ყველაფერი სასიხარულო ამბავია წლების წარუმატებლობის შემდეგ, მაგრამ პროგრესი არ ნიშნავს გამარჯვებას”, – განაცხადა ჯანმო-ს გენერალურმა დირექტორმა, დოქტორმა ტედროს ადანომ გებრეიესუსმა. “ის ფაქტი, რომ ტუბერკულოზი ყოველწლიურად მილიონზე მეტ სიცოცხლეს იწირავს, მიუხედავად იმისა, რომ მისი პრევენცია და განკურნება შესაძლებელია, უბრალოდ ამორალურია. ჯანმო მუშაობს ქვეყნებთან, რათა დაეყრდნოს მათ მიერ მიღწეულ პროგრესს და დააჩქაროს ტუბერკულოზის დასრულების გზა 2030 წლისთვის.”
გლობალური პროგრესი და წარმატების ისტორიები
2023-დან 2024 წლამდე, ტუბერკულოზით დაავადებულთა გლობალური მაჩვენებელი თითქმის 2%-ით შემცირდა, ხოლო ტუბერკულოზით გამოწვეული სიკვდილიანობა 3%-ით დაეცა. ეს შემცირება მიუთითებს COVID-19 პანდემიის მიერ გამოწვეული შეფერხებების შემდეგ აუცილებელი ჯანდაცვის სერვისების აღდგენის გაგრძელებაზე.
ზოგიერთი რეგიონი და ქვეყანა მდგრად პროგრესს აჩვენებს, რაც ადასტურებს, რომ ძლიერი პოლიტიკური ვალდებულება და ინვესტიციები ამ დაავადების დასაძლევად მუშაობს. 2015-დან 2024 წლამდე პერიოდში, ჯანმო-ს აფრიკის რეგიონმა მიაღწია ტუბერკულოზის ინციდენტობის 28%-იან შემცირებას და სიკვდილიანობის 46%-იან კლებას. ევროპის რეგიონმა კიდევ უფრო დიდი კლება აჩვენა: ინციდენტობა 39%-ით და სიკვდილიანობა 49%-ით შემცირდა.
ტერმინის განმარტება: ინციდენტობა არის ახალი შემთხვევების რაოდენობა მოსახლეობის კონკრეტულ რაოდენობაზე დროის მოცემულ პერიოდში (მაგალითად, 100 000 მოსახლეზე წელიწადში).
თუმცა, ტუბერკულოზის გლობალურად დასრულება მოითხოვს დაჩქარებულ პროგრესს იმ ქვეყნებში, რომლებზეც დაავადების უდიდესი ტვირთი მოდის. 2024 წელს, გლობალური შემთხვევების 87% 30 ქვეყანაზე იყო კონცენტრირებული. აქედან მხოლოდ რვა ქვეყანა (ინდოეთი (25%), ინდონეზია (10%), ფილიპინები (6.8%), ჩინეთი (6.5%), პაკისტანი (6.3%), ნიგერია (4.8%), კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (3.9%) და ბანგლადეში (3.6%)) მსოფლიო შემთხვევების 67%-ს შეადგენდა.
მიღწევები დიაგნოსტიკასა და მკურნალობაში
ტუბერკულოზის დროულმა მკურნალობამ 2000 წლიდან დღემდე, სავარაუდოდ, 83 მილიონი სიცოცხლე გადაარჩინა. 2023-2024 წლებში პროგრესი გაგრძელდა დიაგნოსტიკის, პრევენციისა და მკურნალობის კუთხით. ძირითადი მიღწევებია:
- 2024 წელს 8.3 მილიონ ადამიანს დაუდგინდა ტუბერკულოზი და დაიწყო მკურნალობა, რაც იმ წელს დაავადებულთა დაახლოებით 78%-ს შეადგენს.
- სწრაფი ტესტირების დაფარვა 2023 წლის 48%-დან 2024 წელს 54%-მდე გაიზარდა.
- მედიკამენტებისადმი მგრძნობიარე ტუბერკულოზის მკურნალობა კვლავ მაღალეფექტიანია (88%-იანი წარმატების მაჩვენებელი).
- მცირდება რეზისტენტული ტუბერკულოზის შემთხვევების რიცხვი, 2024 წელს 164 000-ზე მეტმა ადამიანმა მიიღო მკურნალობა. მკურნალობის წარმატების მაჩვენებელი გაუმჯობესდა 71%-მდე (წინა წელს 68% იყო).
- 2024 წელს 5.3 მილიონმა მაღალი რისკის მქონე ადამიანმა მიიღო პრევენციული მკურნალობა (2023 წელს 4.7 მილიონი).
დაფინანსების კრიზისი საფრთხეს უქმნის პროგრესს
მიუხედავად მრავალი მიღწევისა, გლობალური პროგრესი შორს არის “End TB” სტრატეგიის სამიზნეებისგან. მთავარი დაბრკოლება ტუბერკულოზის გლობალური დაფინანსებაა, რომელიც 2020 წლიდან სტაგნაციას განიცდის.
2024 წელს პრევენციის, დიაგნოსტიკისა და მკურნალობისთვის ხელმისაწვდომი იყო მხოლოდ 5.9 მილიარდი აშშ დოლარი, რაც 2027 წლისთვის დადგენილი წლიური სამიზნის (22 მილიარდი დოლარი) მეოთხედზე ოდნავ მეტია.
საერთაშორისო დონორთა დაფინანსების შემცირება 2025 წლიდან სერიოზულ გამოწვევას წარმოადგენს. მოდელირების კვლევები უკვე იძლევიან გაფრთხილებას, რომ საერთაშორისო დონორთა დაფინანსების ხანგრძლივმა შემცირებამ შეიძლება გამოიწვიოს 2 მილიონამდე დამატებითი სიკვდილი და 10 მილიონი ახალი შემთხვევა 2025-2035 წლებში.
ასევე ჩამორჩება გლობალური კვლევების დაფინანსება, რომელმაც 2023 წელს მხოლოდ 1.2 მილიარდი დოლარი შეადგინა (სამიზნის 24%). ამჟამად, 18 ვაქცინის კანდიდატი გადის კლინიკურ კვლევებს, მათ შორის 6 მესამე ფაზაშია.
“ჩვენ ტუბერკულოზთან ბრძოლის გარდამტეხ მომენტში ვიმყოფებით”, – განაცხადა დოქტორმა ტერეზა კასაევამ, ჯანმო-ს აივ-ის, ტუბერკულოზის, ჰეპატიტისა და სგგი-ის დეპარტამენტის დირექტორმა. “დაფინანსების შემცირება და ეპიდემიის მამოძრავებელი ფაქტორები საფრთხეს უქმნის რთულად მოპოვებულ მიღწევებს, მაგრამ პოლიტიკური ნებით, მდგრადი ინვესტიციებითა და გლობალური სოლიდარობით, ჩვენ შეგვიძლია შევცვალოთ ტენდენცია და ერთხელ და სამუდამოდ დავასრულოთ ეს უძველესი მკვლელი”.
