ალერგიული ასთმა გენეტიკური და გარემო ფაქტორების რთული ურთიერთქმედების შედეგად წარმოიქმნება. დანიის მოსახლეობის ფართომასშტაბიანი რეესტრის ანალიზმა აჩვენა, რომ ჩვილებს, რომლებიც ჰოსპიტალიზებული იყვნენ რესპირატორულ-სინციტიური ვირუსით (RSV) გამოწვეული ბრონქიოლიტის გამო და ამავდროულად ჰყავდათ ასთმით დაავადებული მშობლები, მნიშვნელოვნად გაზრდილი ჰქონდათ ასთმის განვითარების რისკი.
მეცნიერებმა შეიმუშავეს ამ პროცესის მოდელი და დაადგინეს ზუსტი იმუნოლოგიური მექანიზმი, რომელიც ხსნის, თუ რატომ არიან დედის მხრიდან ალერგიული ფონის მქონე ბავშვები ვირუსული ინფექციის შემდეგ ასთმისადმი უფრო მოწყვლადები.
ეპიდემიოლოგიური მონაცემები: რისკის ფაქტორების თანხვედრა
მკვლევრებმა შეისწავლეს დაახლოებით 1.5 მილიონი ბავშვის მონაცემი და 24 000-ზე მეტი ჰოსპიტალიზაციის შემთხვევა RSV-ის გამო. ანალიზმა აჩვენა შემდეგი:
-
ბავშვებს, რომლებსაც არ ჰყავდათ ასთმით დაავადებული მშობლები, მაგრამ სიცოცხლის პირველ 6 თვეში დასჭირდათ ჰოსპიტალიზაცია RSV-ის გამო, ასთმის განვითარების სამჯერ გაზრდილი რისკი ჰქონდათ.
-
ყველაზე მაღალი რისკი დაფიქსირდა იმ ბავშვებში, რომლებსაც ჰქონდათ როგორც RSV-ით ჰოსპიტალიზაციის ისტორია, ასევე ჰყავდათ ასთმით დაავადებული დედა (რისკის კოეფიციენტი 5.38).
მექანიზმის შესწავლა: თაგვების მოდელი
იმისათვის, რომ გაეგოთ, თუ როგორ უკავშირდება ეს ორი ფაქტორი ერთმანეთს, მეცნიერებმა გამოიყენეს 
ახალშობილი თაგვები. ისინი დააინფიცირეს PVM ვირუსით (რომელიც ადამიანის RSV-ის ანალოგია) და შემდეგ მოახდინეს მათი ექსპოზიცია ოთახის მტვრის ტკიპის (HDM) ალერგენთან.
შედეგებმა აჩვენა, რომ ოთახის მტვრის ტკიპაზე ალერგიის მქონე დედებისგან დაბადებულ თაგვებს განუვითარდათ უფრო მძიმე “ტიპი 2” ანთება და ასთმის მსგავსი სიმპტომები, ვიდრე არაალერგიული დედების შვილებს. მამის ალერგიას ამ კონკრეტულ ექსპერიმენტში გავლენა არ ჰქონია, რაც მიუთითებს რისკის ფაქტორის ვერტიკალურ (დედიდან შვილზე) გადაცემაზე.
როგორ ხდება ეს? – Fc რეცეპტორების როლი
კვლევამ გამოავლინა რთული იმუნოლოგიური ჯაჭვი:
-
-
ვირუსის გავლენა: ახალშობილებში ვირუსული ინფექცია იწვევს Fc რეცეპტორების (FcRs) გააქტიურებას (აპ-რეგულაციას) და დენდრიტული უჯრედების მომწიფებას.
ტერმინის განმარტება: Fc რეცეპტორები – ეს არის ცილოვანი სტრუქტურები იმუნური უჯრედების ზედაპირზე, რომლებიც “იჭერენ” ანტისხეულებს. ისინი მოქმედებენ როგორც ერთგვარი ხიდი ანტისხეულსა და იმუნურ უჯრედს შორის.
-
დედის ანტისხეულები: ალერგიული დედები შვილებს გადასცემენ ალერგენ-სპეციფიკურ იმუნოგლობულინ G-ს (IgG).
-
სინერგია: ვირუსის მიერ გააქტიურებული Fc რეცეპტორები იჭერენ დედისგან მიღებულ ანტისხეულებს (რომლებიც დაკავშირებულია ალერგენთან) და შეაქვთ ისინი დენდრიტულ უჯრედებში. ეს პროცესი იწვევს TH2 უჯრედების (ალერგიულ რეაქციაზე პასუხისმგებელი უჯრედების) პრაიმინგს, ანუ გააქტიურებას.
-
პრევენციის შესაძლებლობა
კვლევის ერთ-ერთი ყველაზე იმედისმომცემი მიგნება პრევენციას ეხება. როდესაც ახალშობილ თაგვებს მისცეს RSV-ის საწინააღმდეგო იმუნოპროფილაქტიკა (პრევენციული მკურნალობა), ასთმის განვითარების რისკი დაიბლოკა.
ეს მიგნებები აჩვენებს, რომ დედის ალერგია და ახალშობილის RSV ინფექცია ერთმანეთს კვეთს Fc რეცეპტორებზე დამოკიდებული გზით, რაც საბოლოოდ ასთმის ჩამოყალიბებას უწყობს ხელს. შესაბამისად, RSV-ის პრევენცია შესაძლოა იყოს ასთმის პრევენციის ეფექტური გზა მაღალი რისკის ჯგუფებში.
როგორ ხდება RSV-ის პრევენცია ადამიანებში?
ვინაიდან RSV ბრონქიოლიტი ჩვილების ჰოსპიტალიზაციის ერთ-ერთი მთავარი მიზეზია, თანამედროვე მედიცინას უკვე აქვს პრევენციის ეფექტური საშუალებები. კვლევის ავტორები მიუთითებენ ორ ძირითად სტრატეგიაზე, რომელიც დღეს გამოიყენება:
ორსულთა ვაქცინაცია: ორსულებს შეუძლიათ გაიკეთონ RSV-ის საწინააღმდეგო ვაქცინა ორსულობის მესამე ტრიმესტრში. ამ დროს დედის ორგანიზმში გამომუშავებული ანტისხეულები ბუნებრივად გადაეცემა ნაყოფს და იცავს მას დაბადების პირველ თვეებში.
ახალშობილთა იმუნოპროფილაქტიკა: ახალშობილებისთვის ხელმისაწვდომია ხანგრძლივი მოქმედების ანტისხეულები (მონოკლონური ანტისხეულები), რომლებიც ბავშვს უშუალოდ კეთდება და იცავს მას RSV-ის სეზონის განმავლობაში.
ეს მეთოდები უკვე დამტკიცებულია მძიმე ბრონქიოლიტის თავიდან ასაცილებლად. ახალი კვლევა კი მიანიშნებს, რომ ამ ნაბიჯებს შესაძლოა ჰქონდეს დამატებითი, გრძელვადიანი სარგებელიც – ალერგიული ასთმის პრევენცია მაღალი რისკის მქონე ბავშვებში.
პრევენციის თემაზე წაიკითხეთ ჩვენი სხვა სტატია:
RSV-ის წინააღმდეგ ბრძოლის წარმატება: ვაქცინაცია ორსულებში და მონოკლონური ანტისხეულები ჩვილებისთვის
