ათწლეულების განმავლობაში, საღეჭი რეზინის მწარმოებლები ამტკიცებდნენ, რომ ღეჭვა ფსიქიკური ჯანმრთელობისთვის სასარგებლოა. აღმოჩნდა, რომ ისინი სიმართლესთან ახლოს იყვნენ.
ჯერ კიდევ 1918 წელს, უილიამ რიგლი (Wrigley-ს იმპერიის დამფუძნებელი) თავის რეკლამებში ამტკიცებდა, რომ საღეჭი რეზინი “ამშვიდებს ნერვებს”. დიდი დეპრესიისა და მსოფლიო ომის დროს ეს სტრატეგია მუშაობდა. დღეს, როცა პანდემიის შემდეგ გაყიდვები შემცირდა, კომპანიები კვლავ უბრუნდებიან ძველ მესიჯს: “ღეჭვა გეხმარებათ სტრესის დაძლევაში”.
მაგრამ რას ამბობს ამაზე თანამედროვე მეცნიერება?
მეცნიერებმა, მათ შორის ენდრიუ სმიტმა (კარდიფის უნივერსიტეტი) და კრისტალ ჰასკელ-რამსეიმ (ნორთუმბრიის უნივერსიტეტი), ნაწილობრივ დაადასტურეს რიგლის მარკეტინგული “ინტუიცია”.
კვლევების შედეგები აჩვენებს:
ყურადღების კონცენტრაცია: მიუხედავად იმისა, რომ შედეგები ზოგჯერ არაერთგვაროვანია, ღეჭვა ხშირად ზრდის სიფხიზლეს და ყურადღების შენარჩუნების უნარს დაახლოებით 10%-ით, განსაკუთრებით ხანგრძლივი და ერთფეროვანი სამუშაოს დროს.
სტრესის შემცირება: ექსპერიმენტებში მონაწილეები, რომლებიც ღეჭავდნენ რეზინს ტესტირების ან საჯარო გამოსვლის წინ, აფიქსირებდნენ სტრესის უფრო დაბალ დონეს.
მეხსიერება: აქ შედეგები არ ადასტურებს სარგებელს – ღეჭვა არ აუმჯობესებს სიტყვების ან ისტორიების დამახსოვრების უნარს.
მეცნიერებს ჯერ კიდევ არ აქვთ საბოლოო პასუხი, თუ როგორ გარდაქმნის ყბის მოძრაობა ტვინის მუშაობას, თუმცა არსებობს სამი ძირითადი თეორია:
სისხლის მიმოქცევა: ღეჭვამ შეიძლება ხელი შეუწყოს ტვინში სისხლის ნაკადის მცირედ გაზრდას, თუმცა ეს მექანიზმი ბოლომდე დადასტურებული არ არის და მეცნიერები მას ჯერ კიდევ იკვლევენ.
HPA ღერძი და კორტიზოლი: ღეჭვამ შეიძლება შეამციროს ტვინის რეაქცია გარე სტრეს-ფაქტორებზე, რაც გავლენას ახდენს ჰიპოთალამურ-ჰიპოფიზურ-ადრენალურ (HPA) ღერძზე – სისტემაზე, რომელიც აკონტროლებს სტრესის ჰორმონს, კორტიზოლს.
“Fidgeting” (მოუსვენარი მოძრაობა): კალიფორნიის უნივერსიტეტის მკვლევრების აზრით, ღეჭვა ჰგავს ფეხის ბაკუნს ან კალმის წკაპუნს. ეს არის განმეორებითი მოძრაობა, რომელიც გვეხმარება ენერგიის დახარჯვასა და ფოკუსირებაში, მსგავსად იმისა, როგორც ეს ADHD-ის მქონე ბავშვებში ხდება.
რომ შევაჯამოთ, მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ ღეჭვა შეიძლება გავლენას ახდენდეს როგორც ტვინის სისხლის ნაკადზე, ისე სტრესის რეგულაციის სისტემაზე (HPA ღერძი), თუმცა ამ პროცესების ზუსტი მექანიზმები ჯერ კიდევ ბოლომდე დადგენილი არ არის და კვლევები ურთიერთსაწინააღმდეგო შედეგებს აჩვენებს.
ევოლუციური ბიომექანიკოსი ადამ ვან კასტერენი ეჭვქვეშ აყენებს მოსაზრებას, რომ ღეჭვა ჩვენი წინაპრებისგან გადმოყოლილი დამამშვიდებელი ჩვევაა. შიმპანზეები დღეში 4-5 საათს ღეჭავენ, ადამიანები კი – საშუალოდ მხოლოდ 35 წუთს (საკვების მომზადების ტექნოლოგიების გამო). ამიტომ, საღეჭი რეზინი უფრო მეტად “სტრესის ბურთია” პირისთვის, ვიდრე ევოლუციური გადმონაშთი.
