დიდი ბრიტანეთის ყოფილმა პრემიერ-მინისტრმა, ბორის ჯონსონმა, COVID-19-ის პანდემიის დროს პროცესები “ქაოსურად და მერყევად” მართა, ხოლო “ლოკდაუნის” გამოცხადების დაგვიანებამ დაახლოებით 23 000 ადამიანის გარდაცვალება გამოიწვია. ამ დასკვნამდე მივიდა საჯარო გამოძიება, რომლის ანგარიშიც ხუთშაბათს გამოქვეყნდა.
დიდ ბრიტანეთში კოვიდით 230 000-ზე მეტი ადამიანი გარდაიცვალა. სიკვდილიანობის ეს მაჩვენებელი აშშ-სა და იტალიის მსგავსია, თუმცა აღემატება დასავლეთ ევროპის სხვა ქვეყნების მონაცემებს.
დაგვიანებული რეაგირების ფასი
გამოძიების თავმჯდომარემ, ყოფილმა მოსამართლე ჰეზერ ჰალეტმა, თავის ანგარიშში აღნიშნა, რომ მთავრობის ცენტრში “ტოქსიკური და ქაოსური კულტურა” სუფევდა.
ანგარიშის თანახმად, ჯონსონმა “ლოკდაუნი” (საყოველთაო კარანტინი) 23 მარტს გამოაცხადა, რაც შეფასდა როგორც “ძალიან ცოტა და ძალიან გვიან”. გამოძიებამ დაასკვნა, რომ ბრიტანეთს შეზღუდვები ერთი კვირით ადრე, 16 მარტს რომ დაეწესებინა – როგორც ამას მტკიცებულებების კონსენსუსი მიუთითებდა – პირველი ტალღის განმავლობაში (ივლისამდე) გარდაცვლილთა რაოდენობა დაახლოებით 23 000-ით, ანუ 48%-ით შემცირდებოდა.
ჰალეტის თქმით, ვირუსის გავრცელების პრევენციისთვის ადრეული ზომების მიღების შემთხვევაში, შესაძლოა “ლოკდაუნის” გამოცხადება საერთოდ არ გამხდარიყო საჭირო, თუმცა უმოქმედობამ ეს ნაბიჯი გარდაუვალი გახადა.
საფრთხის არასათანადოდ შეფასება
ანგარიშში ნათქვამია, რომ ჯონსონმა ვერ გააცნობიერა ვირუსის სერიოზულობა მისი გამოჩენისას, 2020 წლის დასაწყისში. მას სჯეროდა, რომ ვირუსი დიდ საფრთხეს არ წარმოადგენდა და ყურადღება გადატანილი ჰქონდა მთავრობის სხვა საქმეებზე, კერძოდ, ევროკავშირიდან გასვლის (Brexit) თაობაზე მიმდინარე მოლაპარაკებებზე.
ჰალეტმა გააკრიტიკა ჯონსონის ლიდერობის სტილი და აღნიშნა, რომ მან ხელი შეუწყო კულტურას, სადაც “ყველაზე ხმამაღალი ხმები იმარჯვებდნენ, ხოლო სხვა კოლეგების, განსაკუთრებით ქალების მოსაზრებები ხშირად უგულებელყოფილი იყო, რაც გადაწყვეტილების მიღების პროცესს აზიანებდა”.
აღიარება და შედეგები
2023 წელს კომიტეტის წინაშე წარდგენისას, ბორის ჯონსონმა აღიარა, რომ მისი მთავრობა ზედმეტად თვითდაჯერებული იყო და რისკები “მნიშვნელოვნად სათანადოდ არ შეაფასა”. მან ბოდიში მოიხადა და განაცხადა, რომ ესმის საზოგადოების ბრაზი. ამჟამინდელ ანგარიშზე მას მყისიერი კომენტარი არ გაუკეთებია.
გარდაცვლილთა ოჯახების კამპანიის წარმომადგენლებმა განაცხადეს, რომ “გამანადგურებელია იმ სიცოცხლეებზე ფიქრი, რომლებიც სხვა პრემიერ-მინისტრის პირობებში შესაძლოა გადარჩენილიყო”.
გამოძიებამ აღიარა, რომ ჯონსონს ურთულესი გადაწყვეტილებების მიღება უწევდა, თუმცა ხაზი გაუსვა, რომ ის ხშირად იცვლიდა აზრს და ვერ იღებდა გადაწყვეტილებებს დროულად. მოგვიანებით, შემთხვევების მატებისას კვლავ დაგვიანებულმა რეაგირებამ ქვეყანა შემდგომ “ლოკდაუნებამდე” მიიყვანა.
