70 წელს გადაცილებულ ადამიანებში, რომლებსაც მანამდე დადგენილი გულ-სისხლძარღვთა დაავადება, დიაბეტი ან დემენცია არ ჰქონდათ, ატორვასტატინის ყოველდღიურმა მიღებამ მძიმე გულ-სისხლძარღვთა მოვლენების რისკი მნიშვნელოვნად შეამცირა. შედეგები STAREE-ის დიდ რანდომიზებულ კვლევას ეკუთვნის და New England Journal of Medicine-ში გამოქვეყნდა.
STAREE-ში 9 971 ადამიანი მონაწილეობდა ავსტრალიიდან. მათი საშუალო ასაკი 74.7 წელი იყო, მონაწილეთაგან 52% ქალი. მონაწილეები შემთხვევითი პრინციპით ორ ჯგუფად გაიყვნენ – ერთი ჯგუფი ყოველდღიურად 40 მგ ატორვასტატინს იღებდა, მეორე კი პლაცებოს. არც მონაწილეებმა და არც მკვლევრებმა წინასწარ არ იცოდნენ, ვინ რომელ ჯგუფში იყო. დაკვირვების მედიანური პერიოდი 5.9 წელი გაგრძელდა.
კვლევას ორი მთავარი მიზანი ჰქონდა. პირველი იყო იმის გარკვევა, შეამცირებდა თუ არა სტატინი მძიმე გულ-სისხლძარღვთა მოვლენებს, რომელშიც მკვლევრებმა გააერთიანეს გულ-სისხლძარღვთა მიზეზით სიკვდილი, არაფატალური ინფარქტი, ინსულტი და გულის სისხლძარღვზე სისხლის ნაკადის აღსადგენად ჩატარებული პროცედურა.
მეორე მთავარი მიზანი ე.წ. შეზღუდვის გარეშე სიცოცხლე იყო – რამდენ ხანს იცხოვრებდა ადამიანი დემენციის ან ხანგრძლივი ფიზიკური შეზღუდვის განვითარების გარეშე.
თითქმის ექვსწლიანი დაკვირვების განმავლობაში მძიმე გულ-სისხლძარღვთა მოვლენა ატორვასტატინის ჯგუფის 6.0%-ს განუვითარდა, პლაცებოს ჯგუფში კი მაჩვენებელი 8.3% იყო.
ეს ნიშნავს, რომ ატორვასტატინის ჯგუფში ასეთი მოვლენების ფარდობითი რისკი დაახლოებით 30%-ით ნაკლები იყო. აბსოლუტურ მაჩვენებლებში სხვაობა 2.3 პროცენტული პუნქტი იყო – ანუ დაახლოებით 23-ით ნაკლები მოვლენა ყოველ 1 000 მონაწილეზე კვლევის თითქმის ექვსწლიანი პერიოდის განმავლობაში.
შედეგი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმის გამო, რომ სტატინების სარგებელი პირველადი პრევენციისთვის ახალგაზრდა და საშუალო ასაკის ადამიანებში კარგად არის შესწავლილი, მაგრამ 70-75 წლის შემდეგ მტკიცებულება გაცილებით ნაკლები იყო. ხანდაზმული ადამიანები წარსულში სტატინების მრავალ დიდ კლინიკურ კვლევაში ნაკლებად იყვნენ წარმოდგენილი.
ამასთან, სტატინმა კვლევის მეორე მთავარ შედეგზე მკაფიო გავლენა ვერ აჩვენა. სიკვდილის, დემენციის ან ხანგრძლივი ფიზიკური შეზღუდვის კომბინირებული მაჩვენებელი ატორვასტატინის ჯგუფში 12.8% იყო, პლაცებოს ჯგუფში კი 13.6%. ეს განსხვავება სტატისტიკურად მნიშვნელოვანი არ აღმოჩნდა.
სხვა სიტყვებით, სტატინი ამ კვლევაში ინფარქტის, ინსულტისა და სხვა მძიმე გულ-სისხლძარღვთა მოვლენების პრევენციაში ეფექტური აღმოჩნდა, მაგრამ ვერ დადასტურდა, რომ ის მთლიანობაში ახანგრძლივებდა დემენციისა და ფიზიკური შეზღუდვის გარეშე ცხოვრებას.
უსაფრთხოების მონაცემებიც მნიშვნელოვანი იყო. კუნთებთან, ღვიძლთან და დიაბეტთან დაკავშირებული ზოგიერთი გვერდითი მოვლენა ატორვასტატინის ჯგუფში უფრო ხშირად დაფიქსირდა. მიუხედავად ამისა, მძიმე გვერდითი მოვლენები ორივე ჯგუფში ერთნაირი სიხშირით, მონაწილეთა 2.7%-ში გამოვლინდა.
კვლევის შედეგები არ ნიშნავს, რომ 70 წელს გადაცილებულმა ყველა ადამიანმა სტატინის მიღება უნდა დაიწყოს. მონაწილეები სპეციალურად შერჩეული ჯგუფი იყვნენ და მათ კვლევის დასაწყისში არ ჰქონდათ დადგენილი გულ-სისხლძარღვთა დაავადება, დიაბეტი ან დემენცია.
სტატინის დანიშვნისას მნიშვნელობა აქვს ადამიანის საერთო გულ-სისხლძარღვთა რისკს, ქოლესტერინის დონეს, სხვა დაავადებებს, მიღებულ მედიკამენტებს, შესაძლო გვერდით ეფექტებსა და ინდივიდუალურ პრიორიტეტებს.
თუმცა STAREE ავსებს მნიშვნელოვან მტკიცებულებით სიცარიელეს. კვლევა მიუთითებს, რომ მხოლოდ ასაკი არ არის საკმარისი მიზეზი, რის გამოც გულ-სისხლძარღვთა მაღალი რისკის მქონე ხანდაზმულ ადამიანს სტატინით პირველადი პრევენცია ავტომატურად უნდა გამოერიცხოს.
შედეგები 29 აგვისტოს ESC Congress 2026-ზე წარადგინეს და თანადროულად გამოქვეყნდა New England Journal of Medicine-ში. მკვლევრები ვარაუდობენ, რომ მონაცემებმა მომავალში ხანდაზმულებში სტატინების გამოყენების კლინიკურ რეკომენდაციებზეც შეიძლება მოახდინოს გავლენა.
