ფარმაცევტულმა კომპანია Merck-მა აივ-ის პრევენციისთვის შექმნილი, თვეში ერთხელ მისაღები ექსპერიმენტული აბის ხელმისაწვდომობის გეგმა წარადგინა. პრეპარატი alimatravir, ასევე ცნობილი როგორც MK-8527, ჯერ არც ერთ ქვეყანაში არ არის დამტკიცებული და მისი უსაფრთხოება და ეფექტიანობა მესამე ფაზის კლინიკურ კვლევებში მოწმდება.
Merck-მა შვიდ გენერიკული მედიკამენტების მწარმოებელთან გააფორმა არაექსკლუზიური და ჰონორარისგან თავისუფალი ნებაყოფლობითი სალიცენზიო შეთანხმებები. შეთანხმებები მოიცავს 129 დაბალი და საშუალო შემოსავლის ქვეყანას და გენერიკული alimatravir-ის მიწოდებას როგორც სახელმწიფო, ისე კერძო სექტორში ითვალისწინებს. თუმცა ეს მხოლოდ იმ შემთხვევაში გახდება შესაძლებელი, თუ პრეპარატი კლინიკურ კვლევებს წარმატებით გაივლის და მარეგულირებელი ორგანოების თანხმობას მიიღებს.
ამ 129 ქვეყანას შორის საქართველოც არის. ეს ნიშნავს, რომ პრეპარატის დამტკიცების შემთხვევაში, სალიცენზიო შეთანხმება საქართველოში მისი გენერიკული ვერსიის შესაძლო მიწოდებასაც უშვებს. თუმცა ქვეყანაში პრეპარატის რეალური ხელმისაწვდომობა დამატებით დამოკიდებული იქნება რეგისტრაციაზე, მწარმოებლების მზადყოფნაზე, ფასზე, სახელმწიფო პროგრამებსა და შესყიდვის გადაწყვეტილებებზე.
Alimatravir მუშავდება როგორც ექსპოზიციამდელი პროფილაქტიკის საშუალება, რომელსაც ინგლისურად PrEP ეწოდება. PrEP განკუთვნილია აივ-ის არმქონე ადამიანებისთვის, რომლებსაც ვირუსთან კონტაქტის მომატებული რისკი აქვთ. მისი მიზანი ინფიცირების რისკის შემცირებაა. ეს არ არის უკვე არსებული აივ-ინფექციის სამკურნალო პრეპარატი.
დღეს აივ-ის პრევენციისთვის ხელმისაწვდომია ყოველდღიურად მისაღები აბები და ხანგრძლივი მოქმედების საინექციო საშუალებები. Alimatravir-ის მთავარი შესაძლო უპირატესობა ის არის, რომ მისი მიღება თვეში მხოლოდ ერთხელ იქნება საჭირო. ასეთმა რეჟიმმა შეიძლება მედიკამენტის რეგულარული მიღება გაამარტივოს იმ ადამიანებისთვის, ვისაც ყოველდღიური აბის გახსენება უჭირს ან ინექციური საშუალების გამოყენება არ სურს.
თუმცა თვეში ერთხელ მიღება ავტომატურად არ ნიშნავს, რომ პრეპარატი ეფექტიანი ან ყველასთვის შესაფერისი იქნება. მესამე ფაზის კვლევებმა უნდა დაადგინოს, რამდენად კარგად იცავს alimatravir ადამიანებს აივ-ისგან, რამდენად უსაფრთხოა მისი ხანგრძლივად გამოყენება და როგორ შეედრება ყოველდღიურ PrEP-ს.
პრეპარატის მეორე ფაზის კვლევაში აივ-თან კონტაქტის დაბალი ალბათობის მქონე 350 ზრდასრული მონაწილეობდა. ისინი ექვსი თვის განმავლობაში თვეში ერთხელ იღებდნენ alimatravir-ის სხვადასხვა დოზას ან პლაცებოს. გვერდითი მოვლენების სიხშირე ჯგუფებს შორის მსგავსი იყო და მნიშვნელოვან ლაბორატორიულ ცვლილებებს ადგილი არ ჰქონია. თუმცა კვლევა მცირე იყო და მისი მთავარი მიზანი პრეპარატის პრევენციული ეფექტიანობის დადასტურება არ ყოფილა.
ამჟამად ორი დიდი, მესამე ფაზის კვლევა მიმდინარეობს. EXPrESSIVE-10 დაახლოებით 4 580 ქალისა და მოზარდი გოგოს ჩართვას ითვალისწინებს კენიაში, სამხრეთ აფრიკასა და უგანდაში. EXPrESSIVE-11 კი დაახლოებით 4 390 მონაწილეს მოიცავს 16 ქვეყანაში. ორივე კვლევაში თვეში ერთხელ მისაღები alimatravir ყოველდღიურ PrEP-ს შედარდება.
Merck-ის განცხადებით, გენერიკულ მწარმოებლებთან შეთანხმებების კლინიკური კვლევების დასრულებამდე გაფორმება მიზნად ისახავს დამტკიცებასა და პრეპარატის რეალურ მიწოდებას შორის დროის შემცირებას. სამი ლიცენზირებული მწარმოებელი სუბსაჰარულ აფრიკაში მდებარეობს, ხოლო ოთხი ინდოეთში. კომპანია ასევე წინასწარ ინვესტირებას გეგმავს წარმოებაში, რათა დამტკიცების შემთხვევაში პირველი დოზების მიწოდება დროულად დაიწყოს.
ახალი პრევენციული საშუალებების საჭიროება კვლავ დიდია. UNAIDS-ის მონაცემებით, 2025 წელს მსოფლიოში დაახლოებით 1.2 მილიონი ადამიანი დაინფიცირდა აივ-ით, ხოლო ვირუსით დაახლოებით 41 მილიონი ადამიანი ცხოვრობდა. 2010 წლის შემდეგ ახალი შემთხვევების რაოდენობა შემცირდა, თუმცა ინფიცირების გლობალური ტემპი კვლავ მაღალია.
ამ ეტაპზე alimatravir-ის მიღება კლინიკური კვლევების ფარგლებს გარეთ შეუძლებელია. პრეპარატის საბოლოო ეფექტიანობა, უსაფრთხოება, ფასი და ხელმისაწვდომობის ვადა ჯერ უცნობია. 129 ქვეყნისთვის გაცემული ლიცენზიები მნიშვნელოვანი მოსამზადებელი ნაბიჯია, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ პრეპარატი უკვე დამტკიცებულია ან მალე ავტომატურად გახდება ხელმისაწვდომი.
