საშვილოსნოს ყელის კიბოს შემთხვევების უდიდესი ნაწილი მაღალი რისკის ადამიანის პაპილომავირუსის – აპვ-ის – ხანგრძლივ ინფექციას უკავშირდება. დაავადების პრევენცია შესაძლებელია ვაქცინაციით, რეგულარული სკრინინგით და კიბოსწინარე ცვლილებების დროული მკურნალობით, თუმცა ბევრ ადამიანს სკრინინგზე ხელი კვლავ არ მიუწვდება. ბარიერებს შორის შეიძლება იყოს გინეკოლოგიური გასინჯვის დისკომფორტი, წარსული ტრავმა, სტიგმა, ტრანსპორტისა და დროის პრობლემა ან ჯანდაცვის სისტემისადმი უნდობლობა. “JAMA Network Open-ში“ გამოქვეყნებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ აპვ-ის ნიმუშის თვითაღების შეთავაზება ოპიოიდებზე დამოკიდებულების სამკურნალო პროგრამაში ჩართული პაციენტებისთვის ტექნიკურად მარტივი და მისაღები აღმოჩნდა.
კვლევა ვაშინგტონის შტატის ერთ კლინიკაში 2024 წლის ივნისიდან 2025 წლის დეკემბრამდე ჩატარდა. მეცნიერებმა სკრინინგის შესაბამისობა 194 პაციენტთან შეაფასეს. მათგან 174 იყო 25 წლის ან უფროსი და სკრინინგი დაგვიანებული ჰქონდა ან აღარ ახსოვდა, ბოლოს როდის ჩაიტარა. შესაბამისი პაციენტებიდან 158-მა – 90.8%-მა – ნიმუშის თვითაღება დაასრულა, რაც მკვლევრების მიერ წინასწარ განსაზღვრულ 70%-იან მისაღებობის ზღვარს მნიშვნელოვნად აღემატებოდა.
ნიმუში მონაწილეებს სახლში არ აუღიათ. პაციენტებს სპეციალური ნაცხის ასაღები მოწყობილობა და მარტივი ინსტრუქცია კლინიკაში მისცეს, რის შემდეგაც მათ ნიმუში პირადად, დაწესებულების საპირფარეშოში აიღეს. პროცედურა ყოველწლიურ სამედიცინო შეფასებას და შარდის რუტინულ შემოწმებას შეუთავსეს, ამიტომ კლინიკის ყოველდღიური მუშაობა თითქმის არ დარღვეულა. არცერთი ნიმუში არ აღმოჩნდა ანალიზისთვის უვარგისი, რაც მიუთითებს, რომ მკაფიო ინსტრუქციის პირობებში თვითაღება პრაქტიკულად შესრულებადია.
158 გამოკვლეული ადამიანიდან 128-ს – 81%-ს – მაღალი რისკის აპვ არ აღმოაჩნდა. 30 პაციენტთან, ანუ 19%-თან, პასუხი დადებითი იყო: შვიდს აპვ-ის განსაკუთრებით მაღალი რისკის მე-16 ან მე-18 ტიპი დაუდასტურდა, ხოლო 23-ს – სხვა მაღალი რისკის ტიპები. კვლევის ავტორების მიხედვით, დადებითი პასუხების წილი თითქმის ორჯერ აღემატებოდა ვაშინგტონის შტატის ფართო სკრინინგულ კვლევაში დაფიქსირებულ მაჩვენებელს, რაც ამ ჯგუფში სკრინინგის განსაკუთრებულ საჭიროებაზე მიუთითებს.
მნიშვნელოვანია, რომ დადებითი პასუხი აპვ-ზე კიბოს დიაგნოზს არ ნიშნავს. აპვ ძალიან გავრცელებული ვირუსია და ინფექციების დიდი ნაწილი თავისით გაივლის. დამატებითი შეფასება საჭიროა იმის დასადგენად, არსებობს თუ არა საშვილოსნოს ყელის კიბოსწინარე ცვლილება. კვლევაში აპვ-16-ის ან აპვ-18-ის მქონე პაციენტები კოლპოსკოპიაზე გაგზავნეს, სხვა მაღალი რისკის ტიპების აღმოჩენისას კი ციტოლოგიური გამოკვლევა დაიგეგმა.
სწორედ შემდგომი მომსახურება აღმოჩნდა პროგრამის ყველაზე რთული ნაწილი. აპვ-დადებითი 30 პაციენტიდან კვლევის გამოქვეყნების დროისთვის რეკომენდებული გამოკვლევა 12-ს ჰქონდა დასრულებული, 16 კვლავ მიმართვისა და ჩაწერის სხვადასხვა ეტაპზე იმყოფებოდა, ორი კი მეთვალყურეობიდან დაიკარგა. დაბრკოლებებს შორის იყო შიში, ვიზიტზე ხანგრძლივი ლოდინი, ჩაწერის სირთულე და გაუქმებული შეხვედრები. ეს აჩვენებს, რომ მხოლოდ მარტივი სკრინინგული ტესტის შეთავაზება საკმარისი არ არის – დადებითი პასუხის მქონე ადამიანისთვის აუცილებელია სწრაფი, ხელმისაწვდომი და ფსიქოლოგიურად უსაფრთხო შემდგომი მომსახურებაც.
ოპიოიდების მოხმარებასთან დაკავშირებული აშლილობის მქონე ადამიანებს პრევენციულ მომსახურებაში მონაწილეობის შედარებით დაბალი მაჩვენებელი აქვთ. კვლევის მონაწილეთა თითქმის 90%-ს სკრინინგი დაგვიანებული ჰქონდა ან ბოლო ტესტის დრო არ ახსოვდა. ავტორები აღნიშნავენ, რომ თვითაღებისას პაციენტს არ სჭირდება უშუალოდ სკრინინგის დროს გინეკოლოგიური სავარძელი და ინსტრუმენტული გასინჯვა, რაც ზრდის პირადი სივრცის, კონტროლისა და უსაფრთხოების განცდას. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი შეიძლება იყოს სქესობრივი ძალადობის ან სამედიცინო ტრავმის გამოცდილების მქონე ადამიანებისთვის.
ნიმუშის თვითაღება ახალი იდეა არ არის. ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია მას ორგანიზებული სკრინინგული პროგრამის ერთ-ერთ შესაძლო მეთოდად განიხილავს და აღნიშნავს, რომ სწორად ჩატარებული თვითაღება სანდოობით სამედიცინო პერსონალის მიერ აღებულ ნიმუშს შეიძლება გაუტოლდეს. აშშ-ის FDA-მ კლინიკურ გარემოში თვითაღებული ვაგინალური ნიმუშების გამოყენება ზოგიერთი აპვ ტესტისთვის 2024 წელს დაუშვა. თუმცა თვითაღება პაპ-ტესტის, კოლპოსკოპიისა და შემდგომი დიაგნოსტიკის სრულ ჩანაცვლებას არ ნიშნავს.
კვლევას მნიშვნელოვანი შეზღუდვებიც აქვს. ის მხოლოდ ერთი, სპეციფიკური რესურსებისა და პაციენტების მქონე კლინიკაში ჩატარდა, მონაწილეთა რაოდენობა მცირე იყო და საკონტროლო ჯგუფი არ არსებობდა. წლიურ სამედიცინო ვიზიტზე მისული პაციენტები შესაძლოა საკუთარ ჯანმრთელობაში უფრო მეტად ჩართული ყოფილიყვნენ, ვიდრე პროგრამის ყველა მომხმარებელი. შესაბამისად, 90.8%-იანი მონაწილეობა ყველა სხვა კლინიკაზე ავტომატურად ვერ გავრცელდება. მიუხედავად ამისა, შედეგი აჩვენებს, რომ აპვ-ის თვითაღების ჩართვა დამოკიდებულების მკურნალობის, პირველადი ჯანდაცვის ან სხვა სერვისში შეიძლება იმ ადამიანებამდე მისვლის ეფექტიანი გზა გახდეს, რომლებიც ჩვეულებრივ გინეკოლოგიურ სკრინინგში არ მონაწილეობენ.
