კლიმატის ცვლილება ადამიანებს მხოლოდ სიცხის, წყალდიდობების, გვალვისა და სხვა ბუნებრივი საფრთხეების წინაშე არ აყენებს – ის ცვლის იმასაც, სად და როგორ ცხოვრობენ ადამიანები, რა პირობებში უწევთ გადაადგილება და რამდენად მიუწვდებათ ხელი სამედიცინო დახმარებაზე. ამ ურთიერთდაკავშირებული პრობლემების უკეთ შესასწავლად ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციამ დასავლეთ წყნარი ოკეანის რეგიონისთვის კლიმატის ცვლილებაზე ორიენტირებული კვლევითი დღის წესრიგი წარადგინა, რომელმაც მომდევნო ხუთი წლის განმავლობაში მიგრაციის, იძულებითი გადაადგილებისა და ჯანმრთელობის სფეროში კვლევითი და პოლიტიკური გადაწყვეტილებები უნდა წარმართოს. ანგარიში პირველად 2026 წლის 11 ივნისს გამოქვეყნდა, ხოლო 14 ივლისს ჯანმომ მისი მიზნები და სამოქმედო მიმართულებები ცალკე განახლებით გააცნო საზოგადოებას.
დასავლეთი წყნარი ოკეანის რეგიონი აზიისა და წყნარი ოკეანის ქვეყნებს მოიცავს, სადაც მოსახლეობის გადაადგილებაზე ერთდროულად მოქმედებს ზღვის დონის მატება, ძლიერი შტორმები, წყალდიდობები, სიცხე, გარემოს დეგრადაცია, ეკონომიკური უთანასწორობა და სხვა სოციალური ფაქტორები. კლიმატური საფრთხე შეიძლება გახდეს როგორც ადამიანების საცხოვრებელი ადგილიდან წასვლის უშუალო მიზეზი, ისე უკვე არსებული სიღარიბის, სასურსათო დაუცველობისა და სოციალური არასტაბილურობის გამამწვავებელი ფაქტორი. ჯანმოს მიხედვით, მიგრაცია და იძულებითი გადაადგილება გავლენას ახდენს ფიზიკურ და ფსიქიკურ ჯანმრთელობაზე, სამედიცინო მომსახურების უწყვეტობასა და პირველადი ჯანდაცვის ხელმისაწვდომობაზე.
ახალი დღის წესრიგის შექმნაში აზიისა და წყნარი ოკეანის ქვერეგიონებიდან 108 მონაწილე ჩაერთო. პროცესში მონაწილეობდნენ ჯანმოსა და გაეროს სხვა სააგენტოების წარმომადგენლები, მეცნიერები, სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციები, მიგრანტთა და ახალგაზრდული ქსელები. პრიორიტეტები მტკიცებულებების მიმოხილვის, ექსპერტებთან კონსულტაციებისა და სხვადასხვა დაინტერესებული მხარის მონაწილეობით ჩატარებული შეფასებების საფუძველზე შეირჩა. მიზანი მხოლოდ არსებული პრობლემების აღწერა არ არის – კვლევებმა უნდა გამოავლინოს, რომელი ჩარევები მუშაობს, როგორ შეიძლება მათი გაფართოება და როგორ უნდა გადაითარგმნოს მიღებული ცოდნა რეალურ პოლიტიკასა და სამედიცინო მომსახურებაში.
ჯანმომ ოთხი ძირითადი კვლევითი მიმართულება განსაზღვრა. პირველი ეხება მიგრანტებისა და იძულებით გადაადგილებული ადამიანების საყოველთაო ჯანდაცვასა და პირველადი სამედიცინო დახმარების ხელმისაწვდომობას. მეორე მიმართულებაა მათი ჩართვა ჯანმრთელობის საგანგებო სიტუაციებისთვის მზადყოფნისა და რეაგირების გეგმებში. მესამე მოიცავს ჯანმრთელობის სოციალურ, ეკონომიკურ, გარემოსდაცვით და სტრუქტურულ განმსაზღვრელ ფაქტორებს, ხოლო მეოთხე უშუალოდ კლიმატის ცვლილებას, მიგრაციასა და ჯანმრთელობას შორის კავშირის კვლევას ეხება.
პრაქტიკაში ეს შეიძლება ნიშნავდეს იმის შესწავლას, თუ როგორ მოქმედებს ხანგრძლივი სიცხე გადაადგილებულ ადამიანებსა და ღია სივრცეში მომუშავე მიგრანტებზე; რამდენად ხელმისაწვდომია მათთვის ვაქცინაცია, დედათა და ბავშვთა მომსახურება და ქრონიკული დაავადებების მკურნალობა; როგორ იცვლება ინფექციური დაავადებების რისკი დროებით დასახლებებში; რა გავლენას ახდენს საცხოვრებლის დაკარგვა და გაურკვევლობა ფსიქიკურ ჯანმრთელობაზე; და რამდენად მზად არიან ადგილობრივი კლინიკები მოსახლეობის მოულოდნელი გადაადგილების შემთხვევაში სამედიცინო მომსახურების გასაგრძელებლად. ჯანმო ხაზს უსვამს, რომ კლიმატური საფრთხეები ხშირად უკვე არსებულ უთანასწორობას აძლიერებს, ხოლო მიგრანტები შესაძლოა ეროვნული ჯანდაცვისა და კლიმატთან ადაპტაციის გეგმებში საერთოდ არ იყვნენ გათვალისწინებული.
დღის წესრიგის ერთ-ერთი მთავარი პრიორიტეტი მიგრაციასთან დაკავშირებული მონაცემების გაუმჯობესებაა. ბევრ ქვეყანაში სამედიცინო საინფორმაციო სისტემები ვერ აჩვენებს, იღებენ თუ არა მიგრანტები საჭირო დახმარებას, რა ბარიერებს აწყდებიან და როგორ განსხვავდება რისკები ასაკის, სქესის, შეზღუდული შესაძლებლობის, სამართლებრივი სტატუსისა თუ გადაადგილების მიზეზის მიხედვით. არასრული მონაცემების პირობებში რთულია რესურსების სწორად განაწილება, საგანგებო გეგმების მომზადება და მოწყვლადი ჯგუფების საჭიროებების გათვალისწინება. ახალი გეგმა ითვალისწინებს მიგრაციის მიმართ მგრძნობიარე მონაცემთა სისტემების, ცოდნის გაცვლისა და სხვადასხვა სექტორს შორის კოორდინაციის გაძლიერებას.
ჯანმო ყურადღებას ამახვილებს არა მხოლოდ მონაცემების შეგროვებაზე, არამედ იმაზეც, ვინ მონაწილეობს კვლევების დაგეგმვასა და ჩატარებაში. ორგანიზაციის მიხედვით, მიგრანტები, ლტოლვილები, იძულებით გადაადგილებული მოსახლეობა და ახალგაზრდები კვლევის მხოლოდ ობიექტები არ უნდა იყვნენ – ისინი პრიორიტეტების, გადაწყვეტილებებისა და პრაქტიკული პასუხების ჩამოყალიბებაში პარტნიორებად უნდა ჩაერთონ. დოკუმენტი ასევე ითვალისწინებს ადგილობრივი, მკვიდრი და ტრადიციული ცოდნის ინტეგრირებას, განსაკუთრებით წყნარი ოკეანის კუნძულოვან ქვეყნებში, სადაც თემებს კლიმატურ და გარემოსდაცვით ცვლილებებთან გამკლავების ხანგრძლივი გამოცდილება აქვთ.
საგზაო რუკა აზიისა და წყნარი ოკეანის ქვერეგიონებისთვის ცალკეულ სამოქმედო მიმართულებებსაც მოიცავს. მათ შორისაა კვლევითი მმართველობისა და ლიდერობის გაძლიერება, გრძელვადიანი და მოქნილი დაფინანსების მოძიება, მკვლევართა შესაძლებლობების განვითარება, ჯანდაცვის, გარემოს დაცვის, მიგრაციისა და სოციალური პოლიტიკის უწყებებს შორის თანამშრომლობა და კვლევის შედეგების გადაწყვეტილებებში სწრაფად გამოყენება. ჯანმოს აზრით, ფრაგმენტული და მოკლევადიანი პროექტები საკმარისი არ არის – საჭიროა კოორდინირებული სისტემა, რომელიც საფრთხეებს წინასწარ შეაფასებს და მხოლოდ კატასტროფის შემდეგ რეაგირებაზე არ იქნება დამოკიდებული.
კლიმატის ცვლილების, მიგრაციისა და ჯანმრთელობის კავშირი მხოლოდ დასავლეთ წყნარი ოკეანის რეგიონის პრობლემა არ არის. ჯანმოს გლობალური კვლევითი გეგმაც იმავე ძირითად ხარვეზებზე მიუთითებს: არასაკმარისად არის შესწავლილი ჯანდაცვაზე წვდომის ბარიერები, გადაადგილების გრძელვადიანი შედეგები, მიგრანტების ჩართულობა საგანგებო რეაგირებაში და ჯანმრთელობის სისტემების უნარი, ერთდროულად მოემსახურონ გადაადგილებულ და ადგილობრივ მოსახლეობას. ორგანიზაციის საბოლოო გზავნილია, რომ კლიმატი, მიგრაცია და ჯანმრთელობა განცალკევებულ სფეროებად აღარ უნდა განიხილებოდეს – მათი ერთობლივი დაგეგმვა აუცილებელია უფრო თანასწორი, გამძლე და კრიზისებისთვის მზადმყოფი ჯანდაცვის სისტემების შესაქმნელად.
