სინთეზური ბიოლოგიის სფეროში მნიშვნელოვანი ტექნოლოგიური წინსვლა დაფიქსირდა. მინესოტის უნივერსიტეტის პროფესორმა, კეიტ ადამიანამ და მისმა გუნდმა არაცოცხალი ქიმიური კომპონენტებისგან შექმნეს ხელოვნური უჯრედი, რომელსაც ბუნებრივი უჯრედის მსგავსად შეუძლია კვება, ზრდა და რეპლიკაცია (გამრავლება).
ეს მიღწევა საფუძველს უყრის “ცოცხალი მანქანების” ეპოქას, სადაც შესაძლებელი გახდება კონკრეტული შეკვეთით დამზადებული ორგანიზმების ინჟინერია. შექმნილი პროტოტიპი არ მიეკუთვნება არც მცენარეულ და არც ცხოველურ სამყაროს, არამედ ყველაზე მეტად მარტივ ბაქტერიას წააგავს.
მკვლევრებმა პროექტს სიმბოლურად “სპუდსელი” (SpudCell) უწოდეს, რაც 1950-იან წლებში კოსმოსური ეპოქის დაწყების აღსანიშნავად გაშვებულ პირველ თანამგზავრ “სპუტნიკს” უკავშირდება. ბიოლოგიური უჯრედებისგან განსხვავებით, რომლებიც მილიონობით მოლეკულას შეიცავენ, “სპუდსელი” მხოლოდ 150-დან 200-მდე მოლეკულისგან შედგება და დაახლოებით 5 თაობის განმავლობაში ინარჩუნებს გამრავლების უნარს.
მისი გენომი საკმაოდ მცირეა და 90 000 ბაზისური წყვილისგან შედგება. უჯრედის გაყოფის მექანიზმიც განსხვავებულია: მას არ გააჩნია ციტოსკლეტი (უჯრედის შიდა სტრუქტურული კარკასი). ნაცვლად ამისა, გაყოფა ხდება მემბრანასთან ცილების კონცენტრაციის ხარჯზე, რაც მის გახლეჩას იწვევს. გარდა ამისა, ხელოვნურ უჯრედს არ შეუძლია დამოუკიდებლად რიბოსომების (ცილის მასინთეზირებელი ორგანელების) წარმოება, რის გამოც ის კვების პროცესში ნაწლავის ჩხირის (E. coli) მზა რიბოსომებს იყენებს.
დამოუკიდებელი ექსპერტები აღნიშნავენ, რომ ნულოვანი წერტილიდან უჯრედის აწყობა მეცნიერებს ათავისუფლებს ბუნებრივი ბიოლოგიის ევოლუციური ბარგისგან, რაც სრულიად ახალი სისტემების დაპროგრამების შესაძლებლობას იძლევა. თუმცა, სტენფორდის უნივერსიტეტის ასოცირებული პროფესორი დრიუ ენდი განმარტავს, რომ ეს მიღწევა წარმოადგენს უჯრედის კონსტრუქციას და არა ახალი სიცოცხლის შექმნას.
ამჟამინდელი ფორმით “სპუდსელი” არ შეიცავს ბიოუსაფრთხოების რისკებს და მისი გამოყენება ბიოლოგიური იარაღის შესაქმნელად შეუძლებელია, რადგან მას ლაბორატორიული კვების გარემოს გარეშე გამრავლების რესურსი არ გააჩნია. ტექნოლოგიის განვითარების მიზნით, მკვლევრებმა დააფუძნეს საზოგადოებრივი ორგანიზაცია Biotic, რომელიც ამ პლატფორმას ღია კოდის მქონე ოპერაციული სისტემის (Linux-ის მსგავსად) პრინციპით გახდის ხელმისაწვდომს გლობალური სამეცნიერო წრეებისთვის. ეს მიდგომა აკადემიურ და არაკომერციულ ორგანიზაციებს კვლევების უფასოდ წარმოების საშუალებას მისცემს.
