ლაიმის დაავადება (ბორელიოზი) არის სერიოზული სისტემური პათოლოგია, რომელსაც იწვევს ბაქტერია Borrelia burgdorferi. აშშ-ის დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრის (CDC) და Mayo Clinic-ის მონაცემებით, აღნიშნული ინფექცია ადამიანზე შავფეხა ტკიპების (ე.წ. ირმის ტკიპა) კბენის შედეგად გადადის. დაავადებამ დროული თერაპიული ჩარევის გარეშე შესაძლოა გამოიწვიოს მძიმე ნევროლოგიური დარღვევები, სახსრების ქრონიკული ტკივილი და კარდიოვასკულარული გართულებები.
კლიმატის გლობალური ცვლილების, ტყის მასივების სიახლოვეს ურბანული დასახლებების გაფართოებისა და მასპინძელი ცხოველების პოპულაციის ზრდის გამო, ინფიცირების მაჩვენებელი ყოველწლიურად მზარდია. ჯონს ჰოპკინსის უნივერსიტეტის სტატისტიკით, მხოლოდ აშშ-ში წელიწადში დაახლოებით 476 000 შემთხვევა ფიქსირდება. ათწლეულების განმავლობაში მიმდინარე სამეცნიერო ძიების შემდეგ, ფარმაცევტულმა კომპანიებმა – Pfizer-მა და Valneva-მ შეიმუშავეს ვაქცინა, რომელმაც მესამე ფაზის კლინიკურ კვლევებში მაღალი თერაპიული ეფექტურობა აჩვენა.
ახალი ვაქცინის მოქმედების მექანიზმი უნიკალურია და ეფუძნება ბაქტერიის გადაცემის ბიოლოგიურ ციკლს. ბაქტერია Borrelia burgdorferi წარმოადგენს ობლიგატურ პარაზიტს, რაც ნიშნავს, რომ მას არსებობისა და რეპლიკაციისთვის აუცილებლად ესაჭიროება მასპინძელი ორგანიზმი (მღრღნელები, ფრინველები, ძაღლები თუ ირმები). ტკიპები რეზერვუარს ინფიცირებულ ცხოველთან კონტაქტისას იღებენ და შემდგომ ადამიანზე გადასცემენ.
ამ თემაზე და საქართველოს რეალობაზე მოუსმინეთ “ჯანსაღი დიალოგის” ეპიზოდს:
ბუფალოს უნივერსიტეტის Jacobs-ის მედიცინის სკოლის ინფექციურ დაავადებათა განყოფილების ხელმძღვანელი, თომას რუსო (Thomas A. Russo) განმარტავს, რომ ახალი ვაქცინა მიზანმიმართულად ბლოკავს ბაქტერიის გადაცემის ფაზას. როდესაც ტკიპა ემაგრება ადამიანის სხეულს და იწყებს სისხლის წოვას, ეს ბაქტერიისთვის არის სიგნალი, რომ გადაადგილდეს ტკიპის ნაწლავიდან მის სანერწყვე ჯირკვლებში და შემდეგ შეაღწიოს ადამიანის ორგანიზმში.
ამ თემაზე წაიკითხეთ ჩვენი სტატია “ლაიმის ვაქცინის პარადოქსი” – https://gowell.ge/lymevaccineprdx/
ამ პროცესს გარკვეული დრო სჭირდება, რის გამოც იმ პირებში, რომელთა სხეულზეც ტკიპა 24-დან 48 საათამდე პერიოდში იყო მიმაგრებული, ლაიმის დაავადების განვითარების ალბათობა დაბალია. რისკი მკვეთრად იზრდება ამ ვადის გადაცილების შემდეგ. ახალი ვაქცინის გენიალურობა იმაში მდგომარეობს, რომ როდესაც ტკიპა ვაქცინირებული ადამიანის სისხლს მიირთმევს, სისხლთან ერთად მის ორგანიზმში შედის სპეციფიკური ანტისხეულები. ეს ანტისხეულები ბაქტერიას უშუალოდ ტკიპის ნაწლავშივე ანადგურებენ, სანამ ის სანერწყვე ჯირკვლებში გადაინაცვლებდეს.
მესამე ფაზის პირველად კლინიკურ კვლევებში ვაქცინამ ინფიცირების რისკის 73%-იანი შემცირება აჩვენა. პროფესორ რუსოს განმარტებით, მიუხედავად იმისა, რომ უფრო მაღალი პროცენტი იდეალური იქნებოდა, ეს მაჩვენებელი საზოგადოებრივი ჯანდაცვისთვის ძალზედ მნიშვნელოვანი შედეგია, რომელსაც გლობალური ავადობის ტვირთის მკვეთრი შემცირება შეუძლია.
კვლევის მომდევნო ეტაპებზე მეცნიერებმა უნდა დაადგინონ, რამდენად იცავს ვაქცინა მძიმე კლინიკური გართულებებისგან (ნევროლოგიური დაზიანებები, მიოკარდიტი, ართრიტი) იმ 30%-მდე ადამიანს, ვისაც აცრის მიუხედავად ბაქტერია მაინც გადაეცემა (გრიპისა და COVID-19-ის ვაქცინების მსგავსად). აღსანიშნავია, რომ მიმდინარე ეტაპზე პრეპარატს მძიმე გვერდითი მოვლენები არ გამოუვლენია.
სანამ ვაქცინა საბოლოო ავტორიზაციას გაივლის და მასობრივად ხელმისაწვდომი გახდება, აუცილებელია პრევენციის ძირითადი წესების დაცვა:
-
დამცავი სამოსი: ბუნებაში, ტყიან ან ბალახიან ადგილებში ყოფნისას ატარეთ გრძელსახელოებიანი სამოსი და შარვალი, ხოლო შარვლის ბოლოები მოათავსეთ წინდებში, რათა ტკიპამ კანზე შეღწევა ვერ შეძლოს.
-
ქიმიური რეპელენტები: გამოიყენეთ DEET-ის შემცველი კანის დამცავი საშუალებები, ხოლო ტანსაცმელი დაამუშავეთ პერმეტრინის (permethrin) სპრეით.
-
სხეულისა და შინაური ცხოველების კონტროლი: გარედან სახლში დაბრუნებისთანავე მიიღეთ შხაპი და დეტალურად შეამოწმეთ სხეულის ზედაპირი. ყოველდღიურად დაათვალიერეთ შინაური ცხოველებიც.
-
საშრობის ეფექტი: გარე აქტივობისას გამოყენებული ტანსაცმელი მოათავსეთ სარეცხის საშრობ მანქანაში მაღალ ტემპერატურაზე 15 წუთის განმავლობაში, რაც მალულად დარჩენილ ტკიპებს მომენტალურად კლავს.
-
დროული რეაგირება: კანზე სპეციფიკური რგოლისებრი გამონაყარის (ერითემის) გაჩენის შემთხვევაში, გადაუღეთ მას ფოტო და დაუყოვნებლივ დაუკავშირდით მკურნალ ექიმს.
ასევე დაგაინტერესებთ:
შენიშვნა: მოცემული სტატია ატარებს მხოლოდ საინფორმაციო ხასიათს და არ წარმოადგენს სამედიცინო რეკომენდაციას.
