ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) 2026 წლის გლობალური ანგარიში ვირუსული ჰეპატიტების შესახებ ცხადყოფს, რომ მიუხედავად მნიშვნელოვანი პროგრესისა, მსოფლიო ჯერ კიდევ ჩამორჩება 2030 წლისთვის დასახულ მიზნებს. ქვემოთ მოცემულია ანგარიშის ძირითადი მიგნებები, გლობალური ტენდენციები და საქართველოს მონაცემები ევროპულ და რეგიონულ კონტექსტში.
გლობალური მონაცემები და ძირითადი მიგნებები
- სიკვდილიანობა: 2024 წელს ვირუსულ ჰეპატიტებთან (B და C) დაკავშირებული სიკვდილიანობა 1.3 მილიონს შეადგენდა. აქედან 1.1 მილიონი გარდაცვალება B ჰეპატიტზე მოდის (ზრდა 17%-ით 2015 წელთან შედარებით), ხოლო 240,000 — C ჰეპატიტზე (კლება 12%-ით).
- გავრცელება: მსოფლიოში დაახლოებით 240 მილიონი ადამიანი ცხოვრობს ქრონიკული B ჰეპატიტით და 47 მილიონი — ქრონიკული C ჰეპატიტით.
- ახალი შემთხვევები: 2024 წელს დაფიქსირდა 1.8 მილიონი ახალი ინფიცირების შემთხვევა. B ჰეპატიტის ახალი შემთხვევები 32%-ით შემცირდა 2015 წლის შემდეგ, რაც დიდწილად ვაქცინაციის დამსახურებაა.
- მკურნალობა: C ჰეპატიტის სამკურნალო ეფექტური მედიკამენტების (DAA) არსებობის მიუხედავად, საჭირო პაციენტთა მხოლოდ 20%-მა მიიღო მკურნალობა 2015-2024 წლებში.
საქართველო ანგარიშში: C ჰეპატიტის ელიმინაციის ლიდერი
საქართველო ანგარიშში მოხსენიებულია, როგორც ერთ-ერთი წარმატებული ქვეყანა, რომელიც ლიდერობს ვირუსული ჰეპატიტების წინააღმდეგ ბრძოლაში.
- ელიმინაციის პროგრამა: საქართველომ 2015 წელს მსოფლიოში პირველმა დაიწყო C ჰეპატიტის ელიმინაციის ეროვნული პროგრამა. იმ დროს ქვეყანას ჰქონდა C ჰეპატიტის გავრცელების ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი (5.4% ზრდასრულ მოსახლეობაში).
- შედეგები: პროგრამის დაწყების შემდეგ საქართველოში C ჰეპატიტის პრევალენტობა 67%-ით შემცირდა.
- წარმატების ფაქტორები: ძლიერი პოლიტიკური ნება და საერთაშორისო თანამშრომლობა (WHO, აშშ-ის დაავადებათა კონტროლის ცენტრებთან (CDC)).
- D ჰეპატიტი: საქართველო არის იმ 24 ქვეყანას შორის, სადაც ხორციელდება საყოველთაო ტესტირება D ჰეპატიტზე (HDV) B ჰეპატიტით ინფიცირებულთათვის. საქართველოში HDV-ის გავრცელება HBsAg-პოზიტიურ პირებში 3.7%-ს შეადგენს.
შედარება ევროპასთან და მეზობელ ქვეყნებთან
- D ჰეპატიტის გავრცელება: საქართველოს მაჩვენებელი (3.7%) უფრო დაბალია, ვიდრე რიგ ევროპულ ქვეყნებში, როგორიცაა ესპანეთი (7.7%), საფრანგეთი (6.4%) და საბერძნეთი (5.8%), თუმცა აღემატება ავსტრიის მონაცემებს (0.8%).
- ინფიცირებულთა რაოდენობა: D ჰეპატიტის აბსოლუტური მაჩვენებლებით, საქართველო არ შედის იმ ქვეყნების სიაში, სადაც ყველაზე მეტი შემთხვევაა (ყაზახეთი — 3700, აზერბაიჯანი — 984, უკრაინა — 953).
- B ჰეპატიტის ვაქცინაცია: ევროპის რეგიონში (მათ შორის საქართველოში) 5 წლამდე ბავშვებში B ჰეპატიტის პრევალენტობა 0.06%-მდე შემცირდა, რაც უკვე აღემატება 2030 წლისთვის დასახულ მიზანს (0.1%). ეს მაჩვენებელი გაცილებით უკეთესია, ვიდრე აფრიკის (1.4%) ან აღმოსავლეთ ხმელთაშუა ზღვის (0.5%) რეგიონებში.
სიკვდილობა: ევროპის რეგიონში ჰეპატიტთან დაკავშირებული სიკვდილიანობის მაჩვენებელი 4.2-ია 100,000 მოსახლეზე, რაც გაცილებით დაბალია დასავლეთ წყნარი ოკეანისა და აფრიკის რეგიონებთან (24 შემთხვევა) შედარებით.
-
ეგვიპტე: პირველი ქვეყანაა მსოფლიოში, რომელმაც მიაღწია „ოქროს სტატუსს“ (gold tier) C ჰეპატიტის ელიმინაციის გზაზე. მათ განახორციელეს უპრეცედენტო მასშტაბის კამპანია “100 მილიონი ჯანსაღი სიცოცხლე“, რის შედეგადაც 60 მილიონზე მეტი ადამიანი გამოიკვლიეს და 5.5 მილიონზე მეტს უმკურნალეს.
-
მალდივის კუნძულები: 2025 წლის ოქტომბერში მალდივები გახდა პირველი ქვეყანა მსოფლიოში, რომელმაც ჯანმოსგან მიიღო ოფიციალური ვალიდაცია აივ ინფექციის, სიფილისისა და B ჰეპატიტის დედიდან შვილზე გადაცემის სრული აღმოფხვრისთვის (triple elimination).
-
ბრაზილია: ქვეყანამ მნიშვნელოვან პროგრესს მიაღწია საყოველთაო ჯანდაცვის სისტემის მეშვეობით, სადაც ჰეპატიტის დიაგნოსტიკა და მკურნალობა უფასო და ხელმისაწვდომია ყველა მოქალაქისთვის. 2014-2024 წლებში ბრაზილიაში B ჰეპატიტით გამოწვეული სიკვდილიანობა 50%-ით, ხოლო C ჰეპატიტით – 60%-ით შემცირდა.
-
ტაილანდი: ქვეყანა გამოირჩევა B ჰეპატიტის საწინააღმდეგო ვაქცინაციის მაღალი მოცვით და დედიდან შვილზე გადაცემის დაბალი მაჩვენებლით (1.0% 2025 წელს), რაც ჯანმოს მიერ დადგენილ 2%-იან ზღვარზე ბევრად დაბალია.
-
რუანდა: 2026 წელს რუანდა გახდა პირველი ქვეყანა საჰარისპირეთა აფრიკაში, რომელმაც ჯანმოს მიმართა C ჰეპატიტის ელიმინაციისა და B ჰეპატიტის დედიდან შვილზე გადაცემის აღმოფხვრის ოფიციალური ვალიდაციისთვის
ანგარიშში ასევე მკაფიოდ არის გამოკვეთილი ის რეგიონები და გამოწვევები, სადაც მდგომარეობა კრიტიკულია და 2030 წლის მიზნების მიღწევა საფრთხის ქვეშ დგას:
ყველაზე რთული ვითარება აფრიკის რეგიონშია, სადაც მოდის B ჰეპატიტის ახალი შემთხვევების 63% და სიკვდილიანობის მნიშვნელოვანი წილი. მიუხედავად იმისა, რომ გლობალურად ახალი ინფიცირების მაჩვენებელი იკლებს, აფრიკაში ეს ტენდენცია სტაგნაციას განიცდის ვაქცინაციაზე დაბალი ხელმისაწვდომობისა და დედიდან შვილზე გადაცემის პრევენციის ნაკლებობის გამო. ასევე, მძიმე სიტუაცია აღმოსავლეთ ხმელთაშუა ზღვისა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ზოგიერთ ქვეყანაში (მაგალითად, პაკისტანსა და ინდონეზიაში), სადაც C ჰეპატიტის გავრცელების მაღალი მაჩვენებელი მკურნალობის დაბალ მოცვასთან არის კომბინირებული. გლობალურ გამოწვევად რჩება D ჰეპატიტი, რადგან ქვეყნების უმრავლესობას ჯერ კიდევ არ აქვს დანერგილი სავალდებულო სკრინინგი ამ ვირუსზე, რაც “ფარული ეპიდემიის” რისკს ქმნის. გარდა ამისა, ანგარიში ხაზს უსვამს, რომ წამლების მაღალი ფასი და სტიგმა კვლავ მთავარ დაბრკოლებად რჩება დაბალი და საშუალო შემოსავლის მქონე ქვეყნებისთვის.
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის 2026 წლის ანგარიში ცხადყოფს, რომ მსოფლიო ვირუსულ ჰეპატიტებთან ბრძოლის კრიტიკულ ეტაპზეა. მიუხედავად იმისა, რომ გვაქვს ეფექტური ვაქცინები (B ჰეპატიტისთვის) და განკურნების მაღალი მაჩვენებლის მქონე მედიკამენტები (C ჰეპატიტისთვის), სიკვდილიანობის მზარდი სტატისტიკა მიუთითებს იმაზე, რომ სერვისებზე ხელმისაწვდომობა კვლავ მთავარ ბარიერად რჩება.
ჯანმოს სტრატეგიით, 2030 წლისთვის მსოფლიომ უნდა მიაღწიოს შემდეგ მაჩვენებლებს (2015 წლის საბაზისო მონაცემებთან შედარებით):
-
ახალი შემთხვევების შემცირება 90%-ით: რაც ნიშნავს ინფიცირების მაჩვენებლის მკვეთრ კლებას საყოველთაო ვაქცინაციისა და პრევენციული ღონისძიებების გზით.
-
სიკვდილიანობის შემცირება 65%-ით: ჰეპატიტით გამოწვეული ციროზისა და ღვიძლის კიბოს შემთხვევების პრევენცია დროული დიაგნოსტიკითა და მკურნალობით.
-
დიაგნოსტიკის მოცვა 90%: ინფიცირებული ადამიანების აბსოლუტური უმრავლესობისთვის საკუთარი სტატუსის ცნობადობის უზრუნველყოფა.
-
მკურნალობის მოცვა 80%: ყველა იმ პირის მკურნალობა, ვისაც ეს ესაჭიროება.
2030 წლისთვის ვირუსული ჰეპატიტების, როგორც საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის საფრთხის აღმოფხვრა, მხოლოდ იმ შემთხვევაში იქნება შესაძლებელი, თუ ქვეყნები უზრუნველყოფენ სამართლიან ხელმისაწვდომობას ტესტირებაზე, ვაქცინაციასა და ხელმისაწვდომ მედიკამენტებზე ყველა სოციალური ჯგუფისთვის.
