საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ექსპერტები ახალი გამოწვევის წინაშე დგანან: შიგელა, ნაწლავის პათოგენი, რომელიც აქამდე ადვილად მოსარჩენ დაავადებად ითვლებოდა, სულ უფრო აგრესიული და წამლების მიმართ მდგრადი ხდება. დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრის (CDC) ბოლო მონაცემები მიუთითებს, რომ ინფექციის ბუნება და რისკ-ჯგუფები ფუნდამენტურად იცვლება.
ისტორიულად, შიგელოზი (დიზენტერია) ძირითადად ბავშვთა ასაკის დაავადებად მიიჩნეოდა, რომელიც ბაღებსა და სკოლებში ვრცელდებოდა. თუმცა, 2011 წლიდან 2023 წლამდე ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ დღეს ინფიცირებულთა უმეტესობა ზრდასრული მამაკაცია, მათ შორის ბევრია მამაკაცი, რომელსაც სექსი აქვს მამაკაცთან.
განსაკუთრებით მაღალია რისკი იმ ადამიანებში, რომლებსაც აქვთ იმუნოდეფიციტი (მაგალითად, აივ ინფექცია), ასევე უსახლკარო პირებში, სადაც ჰიგიენური პირობების დაცვა გართულებულია. გარდა ამისა, სულ უფრო ხშირდება ინფექციის სექსუალური გზით გადაცემა, რაც ბევრ პაციენტს ჯერ კიდევ გაცნობიერებული არ აქვს.
ყველაზე შემაშფოთებელი ტენდენცია ანტიბიოტიკების მიმართ მდგრადობის ზრდაა. მულტირეზისტენტული (XDR) შტამების წილი, რომელიც 2011-2015 წლებში ნულოვანი იყო, 2023 წლისთვის 8.5%-მდე გაიზარდა. ეს ნიშნავს, რომ ტრადიციული ხუთი დასალევი ანტიბიოტიკი, რომლებსაც ექიმები ჩვეულებრივ იყენებდნენ, ამ შტამების წინააღმდეგ აღარ მუშაობს.
CDC-ის ეპიდემიოლოგი ნაიმა ლოგანი აღნიშნავს, რომ მკურნალობის ვარიანტები კრიტიკულად შეზღუდულია. დღეს ექიმებს უწევთ ისეთი პრეპარატების გამოყენება, რომლებიც შიგელოზის სამკურნალოდ ოფიციალურად ჯერ არ არის დამტკიცებული, რაც მკურნალობის პროცესს ექსპერიმენტულს ხდის.
ეს პრობლემა მხოლოდ აშშ-ისთვის არ არის დამახასიათებელი. დიდი ბრიტანეთი და ევროპის სხვა ქვეყნებიც ანალოგიურ ზრდას აფიქსირებენ. რაც შეეხება ჩვენს რეგიონს, საქართველოში შიგელოზი კვლავ ენდემურია.
დაავადებათა კონტროლის ეროვნული ცენტრის (NCDC) მონაცემებით, შემთხვევების პიკი ზაფხულსა და შემოდგომაზე მოდის. მიუხედავად იმისა, რომ ჩვენთან ინფიცირებულთა უმეტესობა ისევ ბავშვებია, ანტიბიოტიკორეზისტენტობის გლობალური ტენდენცია ჩვენს ქვეყანაზეც ახდენს გავლენას. თვითმკურნალობა და ანტიბიოტიკების არამიზნობრივი გამოყენება საქართველოშიც ხელს უწყობს მდგრადი ბაქტერიების გამრავლებას.
შიგელა ძალიან გადამდებია – ინფიცირებისთვის მხოლოდ 10 ბაქტერიაც კი საკმარისია. პრევენციის მთავარ იარაღად კვლავ რჩება:
-
-
ხელების ხშირი დაბანა საპნით;
-
საკვებისა და წყლის უსაფრთხოების კონტროლი;
-
რისკ-ჯგუფებში ინფორმირებულობის გაზრდა გადაცემის გზების შესახებ.
-
მეცნიერები თანხმდებიან, რომ მხოლოდ მონაცემების შეგროვება საკმარისი არ არის. საჭიროა პრევენციის ახალი მეთოდების ძიება და საზოგადოებრივი ცნობიერების ამაღლება, რათა თავიდან ავიცილოთ ამ “ჯიუტი” პათოგენის ფართო მასშტაბით გავრცელება.
