უკვე რამდენიმე წელია, ექიმები ამჩნევენ, რომ ახალგაზრდებში მსხვილი ნაწლავის (კოლორექტული) კიბოს შემთხვევები იმატებს. ახალი კვლევა აჩვენებს, რომ ამის ერთ-ერთი მთავარი მიზეზი შესაძლოა ულტრა-დამუშავებული საკვების მიღება იყოს, განსაკუთრებით ქალებში.
რას ამბობს კვლევა?
კვლევა 13 ნოემბერს ჟურნალ JAMA Oncology-ში გამოქვეყნდა. მეცნიერებმა შეისწავლეს 29 000-ზე მეტი ქალი, რომელთა ასაკი 20-დან 49 წლამდე იყო. დაკვირვება მიმდინარეობდა 1991 წლიდან 2015 წლამდე.
შედეგები საყურადღებოა: იმ ქალებს, რომლებიც ყველაზე მეტ ულტრა-დამუშავებულ საკვებს იღებდნენ (დღეში დაახლოებით 10 ულუფას), 45%-ით უფრო მაღალი რისკი ჰქონდათ პოლიპების განვითარების, ვიდრე მათ, ვინც ცოტას (დღეში 3 ულუფამდე) იღებდა.
ტერმინის განმარტება: პოლიპი ეს არის პატარა წარმონაქმნი ნაწლავის კედელზე. თავისთავად ის კიბო არ არის, მაგრამ ითვლება “წინარესიმსივნურ” მდგომარეობად. თუ პოლიპს დროულად არ მოაშორებენ, დროთა განმავლობაში ის შეიძლება კიბოდ გადაიქცეს.
რა არის ულტრა-დამუშავებული საკვები?
კვლევაში აღნიშნულია, რომ აშშ-ში საკვების მარაგის 70% სწორედ ასეთი პროდუქტებისგან შედგება.
ეს არის საკვები, რომელიც შეიცავს ისეთ ინგრედიენტებს, რომლებსაც ჩვეულებრივ სამზარეულოში ვერ იპოვით. მაგალითად: ხელოვნურ საღებავებს, არომატიზატორებს, კონსერვანტებს (რომ დიდხანს შეინახოს), ემულგატორებს და იაფფასიან დამატკბობლებს (მაგალითად, სიმინდის სიროფს).
მარტივად რომ ვთქვათ, ესენია:
-
გაზიანი სასმელები.
-
შეფუთული ხემსები (ჩიფსები, კრეკერები, პეჩენიები).
-
კანფეტები.
-
გაყინული და მზა კერძები (რომლებსაც მხოლოდ გაცხელება სჭირდება).
-
დამუშავებული ხორცპროდუქტები (ძეხვი, სოსისი, ლორი).
რატომ არის ეს საშიში?
დოქტორი ენდრიუ ჩანი, გასტროენტეროლოგი და კვლევის ერთ-ერთი ავტორი, ხსნის მექანიზმს: ულტრა-დამუშავებული საკვები არღვევს ბალანსს ნაწლავის “კარგ” და “ცუდ” ბაქტერიებს (მიკრობიომს) შორის. ამან შეიძლება დააზიანოს ნაწლავის დამცავი გარსი, რაც არანორმალური უჯრედების ზრდას უწყობს ხელს.
“რისკის ზრდა ხაზოვანია, რაც ნიშნავს, რომ რაც უფრო მეტ ასეთ საკვებს ჭამთ, მით მეტია პოლიპების გაჩენის შანსი”, – ამბობს ის.
ყველა დამუშავებული საკვები ცუდი არ არის
მნიშვნელოვანია ნიუანსებიც. დოქტორი მარიან ნოიჰაუზერი, კვების ეპიდემიოლოგი, განმარტავს, რომ ზოგიერთი ულტრა-დამუშავებული პროდუქტი შეიძლება სასარგებლოც იყოს. მაგალითად: იოგურტები, მთლიანი მარცვლეულის პური და მარცვლეულის ფანტელები (ბურღულეული) შეიცავს ისეთ ნივთიერებებს, რომლებიც პირიქით, ამცირებს კიბოს რისკს.
შეზღუდვები და დასკვნა
ექსპერტები აღნიშნავენ კვლევის ერთ ნაკლსაც: ის ჩატარდა ადამიანთა სპეციფიკურ ჯგუფზე – ექთნებზე, რომელთა უმეტესობა თეთრკანიანი იყო. სრული სურათისთვის საჭიროა სხვა ჯგუფების შესწავლაც.
მიუხედავად ამისა, შედეგები ემთხვევა წინა კვლევებს. თუმცა, როგორც დოქტორი ჩანი ამბობს, კვება ერთადერთი მიზეზი არ არის: “ჩვენ ვხედავთ პაციენტებს ნაწლავის კიბოს ადრეული ფორმით, რომლებიც ძალიან ჯანსაღად იკვებებიან. ამიტომ, კვლევა გრძელდება სხვა რისკ-ფაქტორების გამოსავლენად”.
შეგახსენებთ, რომ საქართველოში კოლორექტული კიბოს სკრინინგის პროგრამა მოქმედებს და ის უფასოა 50-70 წლის ადამიანებისთვის. მეტი ინფორმაცია ნახეთ ბმულზე: https://gowell.ge/1333-2/
