გლუტენის მგრძნობელობა პოპულარულ თვითდიაგნოზად იქცა, რის გამოც მრავალი ადამიანი, რომელსაც არ აქვს ცელიაკია (გლუტენის აუტანლობა), კვების რაციონიდან ამ ცილის ამოღებას გადაწყვეტს. ახალი სისტემატური მიმოხილვისა და მეტა-ანალიზის თანახმად, არაცელიაკიური გლუტენის მგრძნობელობა (NCGS) მსოფლიოში ფართოდ არის გავრცელებული და გლობალურად დაახლოებით 10-დან 1 ადამიანს აწუხებს.
რა არის არაცელიაკიური გლუტენის მგრძნობელობა?
XXI საუკუნის დასაწყისში ცელიაკიის დიაგნოსტირების გაუმჯობესებამ და უგლუტენო პროდუქტების ბაზრის ზრდამ საინტერესო ფენომენი წარმოშვა: ადამიანებმა, რომლებსაც არ ჰქონდათ ცელიაკია, შეამჩნიეს, რომ ხორბლის, ქერის ან ჭვავის მიღების შემდეგ თავს ცუდად გრძნობდნენ.
ტერმინი “არაცელიაკიური გლუტენის მგრძნობელობა“ (NCGS) გამოიყენება იმ პაციენტების აღსაწერად, რომლებსაც გლუტენის მიღებისას უვითარდებათ კუჭ-ნაწლავის ან სხვა სისტემური სიმპტომები, თუმცა მათ არ უდასტურდებათ ცელიაკია ან ხორბლის ალერგია. განსხვავებით ცელიაკიისგან, რომელიც აუტოიმუნური დაავადებაა და კონკრეტული ბიომარკერები აქვს, NCGS-ის დიაგნოსტირება რთულია და ხშირად მხოლოდ სხვა მიზეზების გამორიცხვით ხდება.
კვლევის შედეგები
ჟურნალ “Gut“-ში გამოქვეყნებული კვლევა მოიცავდა 2014-2024 წლებში ჩატარებულ 25 კვლევას და 50 000-ზე მეტ მონაწილეს 16 ქვეყნიდან.
ძირითადი მიგნებები:
-
პრევალენტობა: კვლევის მონაწილეთა დაახლოებით 10%-მა განაცხადა, რომ აქვს გლუტენის ან ხორბლის მგრძნობელობა. მათგან 40% უგლუტენო დიეტას იცავდა.
-
გეოგრაფია: მაჩვენებლები მკვეთრად განსხვავდება ქვეყნების მიხედვით (ჩილეში <1%, საუდის არაბეთში 36%, აშშ-ში 5%). მაღალი შემოსავლის მქონე ქვეყნებში მგრძნობელობის მაჩვენებელი უფრო მაღალია.
-
სიმპტომები: ყველაზე ხშირია მუცლის შებერილობა და ტკივილი. არაგასტროენტეროლოგიური სიმპტომებიდან კი – დაღლილობა, თავის ტკივილი, გამონაყარი და სახსრების ტკივილი.
-
დემოგრაფია: ქალებში მგრძნობელობა ორჯერ უფრო ხშირად გვხვდება (14%), ვიდრე მამაკაცებში (8%).
არის თუ არა დამნაშავე გლუტენი?
კვლევის ავტორები, მათ შორის დოქტორი მოჰამედ შიჰა, ვარაუდობენ, რომ ბევრი პაციენტისთვის პრობლემის რეალური მიზეზი შესაძლოა სულაც არ იყოს გლუტენი. აქ რამდენიმე ფაქტორი თამაშობს როლს:
-
-
FODMAP-ები: ხორბალი შეიცავს ფერმენტირებად ნახშირწყლებს (ოლიგო-, დი-, მონოსაქარიდებსა და პოლიოლებს). ეს ნივთიერებები იწვევს შებერილობას და ტკივილს, რაც პაციენტებს შეცდომით გლუტენის ბრალი ჰგონიათ.
-
ნოცებოს ეფექტი: კლინიკურ კვლევებში გამოჩნდა, რომ როცა ადამიანები ელიან რეაქციას გლუტენზე, მათ უვითარდებათ სიმპტომები მაშინაც კი, როცა ფარულად უგლუტენო საკვებს იღებენ.
-
ნაწლავი-ტვინის ღერძი: კვლევამ აჩვენა ძლიერი კავშირი გლუტენის მგრძნობელობასა და შფოთვას, დეპრესიასა და გაღიზიანებული ნაწლავის სინდრომს (IBS) შორის.
-
რეკომენდაცია
ექსპერტები, მათ შორის კოლუმბიის უნივერსიტეტის პროფესორი პიტერ გრინი, აფრთხილებენ მოსახლეობას, არ გადავიდნენ უგლუტენო დიეტაზე თვითნებურად. ამან შესაძლოა გამოიწვიოს კვებითი დეფიციტი, ფინანსური ტვირთი და ფსიქოლოგიური სტრესი.
“გლუტენის მგრძნობელობა, სავარაუდოდ, გაღიზიანებული ნაწლავის სინდრომის (IBS) ვარიანტია, რაც ნაწლავისა და ტვინის ურთიერთქმედების დარღვევას უკავშირდება“, – აღნიშნავს დოქტორი გრინი.
