საერთაშორისო სამეცნიერო ჟურნალ Journal of Infection-ში გამოქვეყნებული ახალი კვლევის მიხედვით, მედიცინაში ვაქცინების შექმნის პრინციპი, შესაძლოა, ფუნდამენტურად შეიცვალოს. მკვლევართა საერთაშორისო ჯგუფმა წარადგინა გენური ინჟინერიისა და ხელოვნური ინტელექტის ბაზაზე შექმნილი ვაქცინის პლატფორმის პირველი ფაზის კლინიკური ცდების მონაცემები. მოცემული ტექნოლოგია მიზნად ისახავს პროაქტიულ დაცვას ვირუსების მთელი ოჯახებისგან, მათი სამომავლო ვარიანტების გათვალისწინებით, რაც პანდემიების ადრეულ სტადიაზე შეჩერების ახალ სამეცნიერო წინაპირობას (proof of concept) წარმოადგენს.
სტანდარტული ვაქცინები, როგორც წესი, იქმნება კონკრეტული ვირუსის სპეციფიკურ შტამზე რეაგირების სახით. სწორედ ამიტომ ხდება, მაგალითად, გრიპის ვაქცინის ყოველწლიური ფორმულირება ან COVID-19-ის ვაქცინების მუდმივი მოდიფიცირება ახალი ვარიანტების (შტამების) გაჩენის პარალელურად. სამეცნიერო წრეები ამ პროცესს ხშირად ადარებენ “საკუთარ კუდს დადევნებულ ძაღლს“, რადგან ვირუსის მუტაციები ყოველთვის ასწრებს სამედიცინო ინდუსტრიას.
ახალმა პლატფორმამ, რომლის სამეცნიერო ხელმძღვანელი პროფესორი ჯონათან ჰინია (Jonathan Heeney), ეს პრობლემა ბიოინფორმატიკული ალგორითმების დახმარებით გადაჭრა. მეცნიერებმა გამოიყენეს ხელოვნური ინტელექტი და მანქანური სწავლება, რათა გაეანალიზებინათ მსოფლიო მასშტაბით შეგროვებული Sarbeco კორონავირუსების გენეტიკური კოდები. ამ ჯგუფში შედის როგორც ნაცნობი SARS-CoV-2 (COVID-19-ის გამომწვევი), ისე ატიპური პნევმონიის (SARS) ვირუსი და ღამურების სხვადასხვა ენდემური შტამები.
მანქანურმა სწავლებამ ვირუსების ამ უზარმაზარ ბაზაში იდენტიფიცირება გაუკეთა იმ გენეტიკურ მახასიათებლებს, რომლებიც მუტაციების მიუხედავად, აბსოლუტურად მუდმივი და უცვლელი რჩება. ამ მონაცემების საფუძველზე მეცნიერებმა ლაბორატორიულად შექმნეს ერთიანი სინთეზური სამიზნე – ე.წ. “სუპერ-ანტიგენი“. მისი საშუალებით ორგანიზმის იმუნური სისტემა სწავლობს არა მხოლოდ მიმდინარე ვირუსების, არამედ მათი სამომავლო ნათესაური ვარიანტების ამოცნობასა და განადგურებას.
კლინიკური ცდების პირველ ფაზაში მონაწილეობა მიიღო 39 ჯანმრთელმა მოხალისემ. კვლევამ დაადასტურა, რომ ექსპერიმენტული პრეპარატი არის სრულიად უსაფრთხო და არ იწვევს რაიმე ტიპის სერიოზულ გვერდით ეფექტებს. უსაფრთხოების გარდა, ლაბორატორიულად დაფიქსირდა მდგრადი იმუნური პასუხის გამომუშავება როგორც ადამიანის კორონავირუსების, ისე ცხოველური წარმოშობის იმ შტამების მიმართ, რომლებსაც მომავალში ადამიანზე გადმოსვლისა და ახალი ეპიდემიების აფეთქების პოტენციალი გააჩნიათ.
კვლევის კიდევ ერთ ტექნოლოგიურ სიახლეს წარმოადგენს პრეპარატის მიწოდების ფორმა. მოხალისეებმა ვაქცინა მიიღეს ნემსის გარეშე, სპეციალური მიკროფლუიდური ჭავლით მიწოდების სისტემის (microfluid jet) მეშვეობით. ეს მეთოდი მნიშვნელოვნად ამცირებს პაციენტების დისკომფორტს და საგრძნობლად აადვილებს მასობრივი იმუნიზაციის კამპანიების ლოგისტიკურ მენეჯმენტს.
მიუხედავად მიღებული პოზიტიური მაჩვენებლებისა, კვლევის ავტორები აღნიშნავენ, რომ პლატფორმა ადრეულ სამეცნიერო ეტაპზეა. წინ არის გაფართოებული მეორე ფაზის (Phase II) კლინიკური ცდები, რომლებმაც უნდა შეაფასონ, რამდენად ეფექტურად მუშაობს აღნიშნული იმუნური პასუხი მოსახლეობის უფრო დიდ, ასაკობრივად და კლინიკურად მრავალფეროვან ჯგუფებში.
პროექტის მთავარი ინვესტიგატორი, პროფესორი საულ ფაუსტი (Saul Faust), განმარტავს, რომ ამ კლასის ვაქცინების წარმატებული კლინიკური პროგრესი საფუძველს ჩაუყრის გლობალური ჯანდაცვის სტრატეგიულ მოდერნიზაციას. ვირუსული აფეთქებების პროაქტიული პრევენცია საშუალებას მისცემს საერთაშორისო საზოგადოებას თავიდან აიცილოს მილიონობით ადამიანის სიცოცხლის დაკარგვა, მასშტაბური ლოკდაუნები და ეკონომიკური კრიზისები, რაც აქამდე თან ახლდა გლობალურ ეპიდემიებს.
შენიშვნა: მოცემული სტატია ატარებს მხოლოდ საინფორმაციო ხასიათს, ეყრდნობა კლინიკური ცდების საწყისი ფაზის მონაცემებს და არ წარმოადგენს სამედიცინო რეკომენდაციას.
