აშშ-ის სურსათისა და მედიკამენტების ადმინისტრაციამ (FDA) დაამტკიცა ახალი უჯრედული თერაპია Tregzi, რომელიც სისხლის კიბოს მქონე ზრდასრულ პაციენტებში გამოიყენება დონორისგან მიღებული ღეროვანი უჯრედების ტრანსპლანტაციის დროს. მისი მიზანია, დაეხმაროს იმუნური სისტემის აღდგენას და შეამციროს ერთ-ერთი ყველაზე სერიოზული გართულების – ტრანსპლანტანტისა და მასპინძლის წინააღმდეგობის ქრონიკული დაავადების (chronic graft-versus-host disease) – რისკი.
სისხლის ზოგიერთი კიბოს დროს, მათ შორის ლეიკემიისა და სხვა ჰემატოლოგიური ავთვისებიანი დაავადებების შემთხვევაში, პაციენტს შეიძლება დასჭირდეს ალოგენური ღეროვანი უჯრედების ტრანსპლანტაცია. ეს ნიშნავს, რომ პაციენტი იღებს სისხლმბად ღეროვან უჯრედებს დონორისგან, რათა დაზიანებული ან დაავადებული სისხლისა და იმუნური სისტემის ნაცვლად ახალი სისტემა ჩამოყალიბდეს.
ეს პროცედურა ბევრი პაციენტისთვის სიცოცხლის გადამრჩენია, მაგრამ მას სერიოზული რისკებიც ახლავს. ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი გართულებაა ტრანსპლანტანტისა და მასპინძლის წინააღმდეგობის ქრონიკული დაავადება (GVHD), ანუ მდგომარეობა, როცა დონორის იმუნური უჯრედები პაციენტის ორგანიზმს “უცხოდ“ აღიქვამს და მის ჯანმრთელ ქსოვილებს უტევს. ქრონიკული ფორმა შეიძლება თვეების ან წლების განმავლობაში გაგრძელდეს და დააზიანოს კანი, თვალები, პირის ღრუ, ფილტვები, ღვიძლი და სხვა ორგანოები.
Tregzi-ის მთავარი იდეა სწორედ ამ რისკის შემცირებაა. თერაპია იყენებს შეთავსებული დონორისგან მიღებულ ღეროვან და იმუნურ უჯრედებს. მათ შორის არის მარეგულირებელი T უჯრედები (regulatory T cells), ანუ Treg უჯრედები – იმუნური სისტემის ისეთი უჯრედები, რომლებიც ორგანიზმში იმუნურ პასუხს აბალანსებენ და ზედმეტად აგრესიული რეაქციის კონტროლს ეხმარებიან.
მარტივად რომ ვთქვათ, ტრადიციულ ტრანსპლანტაციაში დონორის უჯრედებმა უნდა გააკეთონ ორი რამ: ერთ მხრივ, პაციენტს ახალი სისხლისა და იმუნური სისტემა შეუქმნან, ხოლო მეორე მხრივ, არ შეუტიონ მის ჯანმრთელ ქსოვილებს. ეს ბალანსი ყოველთვის მარტივი არ არის. Tregzi ცდილობს, ამ პროცესში უფრო ზუსტად შერჩეული და ორგანიზებული უჯრედული შემადგენლობა გამოიყენოს – ისე, რომ ტრანსპლანტაციის სარგებელი შენარჩუნდეს, ხოლო ქრონიკული GVHD-ის რისკი შემცირდეს.
FDA-ის დამტკიცება ეფუძნება PRECISION-T კვლევის შედეგებს. კვლევაში ზრდასრული სისხლის კიბოს მქონე პაციენტები მონაწილეობდნენ, რომლებიც ალოგენური ღეროვანი უჯრედების ტრანსპლანტაციას იტარებდნენ. შედეგების მიხედვით, Tregzi-ის მიღების შემდეგ პაციენტების უფრო დიდმა ნაწილმა მიაღწია გადარჩენის უკეთეს მაჩვენებელს და არ ჰქონდა საშუალო ან მძიმე ქრონიკული GVHD, სტანდარტულ ტრანსპლანტაციასთან შედარებით.
ეს განსხვავება მნიშვნელოვანია, რადგან ტრანსპლანტაციის წარმატება მხოლოდ იმას არ ნიშნავს, გადარჩა თუ არა პაციენტი პირველ ეტაპზე. ძალიან მნიშვნელოვანია, როგორია მისი შემდგომი ცხოვრება: სჭირდება თუ არა ხანგრძლივი იმუნოსუპრესია, აქვს თუ არა ქრონიკული ანთება, ორგანოების დაზიანება, ხშირი ინფექციები, ძლიერი დაღლილობა ან ყოველდღიურ ცხოვრებაში მნიშვნელოვანი შეზღუდვები.
ქრონიკული GVHD შეიძლება პაციენტისთვის მძიმე ტვირთი იყოს. ის შეიძლება მოითხოვდეს ხანგრძლივ მკურნალობას, ხშირ მონიტორინგს და ზოგჯერ მნიშვნელოვნად ამცირებდეს ცხოვრების ხარისხს. ამიტომ ახალი მიდგომა, რომელიც ამ გართულების რისკის შემცირებას ისახავს მიზნად, მხოლოდ ტექნიკური ინოვაცია არ არის – ის პაციენტის რეალურ, ხანგრძლივ გამოცდილებას ეხება.
ამავე დროს, მნიშვნელოვანია სიფრთხილე. Tregzi არ ნიშნავს, რომ ღეროვანი უჯრედების ტრანსპლანტაცია რისკისგან თავისუფალი ხდება. ეს კვლავ ძალიან რთული და მაღალტექნოლოგიური პროცედურაა, რომელიც სპეციალიზებულ ცენტრებში ტარდება და მოითხოვს მკაცრ შერჩევას, მომზადებას, მონიტორინგს და გართულებების მართვას. FDA-ის ცნობით, მკურნალობასთან დაკავშირებული გვერდითი მოვლენები ძირითადად ტრანსპლანტაციისთვის მოსალოდნელ რისკებს ჰგავდა, ხოლო ხშირი პრობლემა იყო ინფექციები.
ამ გადაწყვეტილების კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი მხარე ხელმისაწვდომობაა. მსგავსი უჯრედული თერაპიები ხშირად ძალიან ძვირადღირებულია და მათი დანერგვა მხოლოდ იმ ქვეყნებშია რეალისტური, სადაც განვითარებულია ტრანსპლანტაციის ინფრასტრუქტურა, უჯრედული თერაპიის ლოგისტიკა, დონორთა შერჩევის სისტემა და დაფინანსების მექანიზმები. ამიტომ FDA-ის დამტკიცება სამეცნიერო და კლინიკური წინსვლაა, მაგრამ გლობალურად მისი ხელმისაწვდომობა ცალკე დიდი საკითხი იქნება.
ამ ამბის მთავარი გაკვეთილი ის არის, რომ ონკოლოგიაში პროგრესი მხოლოდ ახალი “კიბოს საწინააღმდეგო“ პრეპარატების შექმნას არ ნიშნავს. ზოგჯერ ყველაზე მნიშვნელოვანი წინსვლა ისაა, როგორ გავხადოთ უკვე არსებული, სიცოცხლის გადამრჩენი მკურნალობა უფრო უსაფრთხო და ნაკლებად დამაზიანებელი პაციენტისთვის.
