მიუხედავად იმისა, რომ უმეტესობამ მხოლოდ ტიპი 1 და ტიპი 2 დიაბეტის შესახებ იცის, მიმდინარე წელს მედიცინაში მნიშვნელოვანი პროცესი დაიწყო – ოფიციალურად აღიარეს დიაბეტის ახალი, მე-5 ტიპი. რა დგას ამ კლასიფიკაციის უკან და რატომ არის ის მნიშვნელოვანი მილიონობით ადამიანისთვის?
გადამწყვეტი ნაბიჯები 2025 წელს
წელს დიაბეტის კლასიფიკაციაში მნიშვნელოვანი ცვლილებები მოხდა. წლის დასაწყისში, ინდოეთში გამართულ ექსპერტთა შეხვედრაზე, პირველად მოხდა არასრულფასოვან კვებასთან დაკავშირებული დიაბეტის ფორმალური კლასიფიცირება “ტიპი 5”-ად.
ამას მოჰყვა გადამწყვეტი ნაბიჯი 2025 წლის აპრილში, როდესაც ბანგკოკში გამართულ დიაბეტის მსოფლიო კონგრესზე, დიაბეტის საერთაშორისო ფედერაციამ (IDF) ოფიციალურად გამოაცხადა სპეციალური სამუშაო ჯგუფის შექმნის შესახებ. ამ ჯგუფს, რომელსაც წამყვანი ენდოკრინოლოგები, დოქტორი მერედიტ ჰოუკინსი (ნიუ-იორკი) და დოქტორი ნიჰალ თომასი (ინდოეთი) ხელმძღვანელობენ, დაევალა მე-5 ტიპის დიაბეტის დიაგნოსტიკური კრიტერიუმებისა და მკურნალობის გაიდლაინების შემუშავება. სწორედ ეს მომენტი ითვლება ამ დაავადების გლობალურ დღის წესრიგში შემოტანის ამოსავალ წერტილად.
რა არის მე-5 ტიპის დიაბეტი?
დიაბეტის ეს ფორმა დაკავშირებულია არასრულფასოვან კვებასთან ადრეულ ასაკში. ის უმეტესად ღარიბ ქვეყნებში, აზიასა და აფრიკაშია გავრცელებული და მსოფლიოში დაახლოებით 20-25 მილიონ ადამიანს აწუხებს. მიუხედავად იმისა, რომ ეს მდგომარეობა 70 წელზე მეტია ცნობილია, მას აქამდე გლობალურ დონეზე ყურადღებას არ აქცევდნენ და ხშირად შეცდომით ტიპი 1 ან ტიპი 2 დიაბეტად კლასიფიცირდებოდა.
ახალმა კვლევებმა კი დაადასტურა, რომ ის განსხვავებული დაავადებაა: პაციენტებს აქვთ ინსულინის დეფიციტი, მაგრამ არა ინსულინის რეზისტენტობა, როგორც ტიპი 2-ის დროს. ეს ნიშნავს, რომ ბევრი მათგანის მართვა შესაძლებელია არა ინსულინის ინექციებით, არამედ უფრო ხელმისაწვდომი დასალევი მედიკამენტებით, რაც დაბალშემოსავლიანი ქვეყნებისთვის უმნიშვნელოვანესია.
მოკლე გზამკვლევი დიაბეტის სხვა ტიპების შესახებ
ახალი კლასიფიკაცია კარგი შესაძლებლობაა, გავიხსენოთ დიაბეტის სხვა ფორმებიც:
- ტიპი 1: აუტოიმუნური დაავადება, რა დროსაც იმუნური სისტემა ანადგურებს პანკრეასის ინსულინის გამომმუშავებელ უჯრედებს.
- ტიპი 2: ყველაზე გავრცელებული ფორმა. ორგანიზმი ან საკმარის ინსულინს ვერ გამოიმუშავებს, ან ეფექტიანად ვერ იყენებს მას.
- გესტაციური დიაბეტი: ვითარდება ორსულობის დროს ჰორმონალური ცვლილებების გამო.
- იშვიათი ფორმები: არსებობს დიაბეტის ათზე მეტი ქვეტიპი, მათ შორის გენეტიკური ფორმები და პანკრეასის დაზიანებით გამოწვეული დიაბეტი (ტიპი 3c).
რატომ არის მნიშვნელოვანი ახალი კლასიფიკაცია?
სწორედ აპრილში გაკეთდა IDF-ის პრეზიდენტის, პროფესორ პეტერ შვარცის, ისტორიული განცხადება: “მე-5 ტიპის დიაბეტის აღიარება ისტორიული ცვლილებაა იმაში, თუ როგორ ვუდგებით დიაბეტს გლობალურად. ძალიან დიდი ხნის განმავლობაში ეს მდგომარეობა შეუმჩნეველი რჩებოდა, რაც მილიონობით ადამიანს ართმევდა ადაპტირებული მკურნალობის ხელმისაწვდომობას. ეს ეხება თანასწორობას, მეცნიერებას და სიცოცხლის გადარჩენას”.
ასევე დაგაინტერესებთ:
