მეცნიერებმა დაადასტურეს მეშვიდე შემთხვევა მსოფლიოში, როდესაც ადამიანი აივ-ინფექციისგან სრულად განიკურნა. პაციენტს, რომელსაც ლეიკემიის (სისხლის კიბოს) გამო ღეროვანი უჯრედების გადანერგვა ჩაუტარდა, ვირუსი აღარ უფიქსირდება. შედეგები ჟურნალ Nature-ში, დღეს, 1 დეკემბერს გამოქვეყნდა.
ეს შემთხვევა განსაკუთრებულია იმით, რომ ის არის რიგით მეორე პაციენტი იმ შვიდიდან, რომელმაც მიიღო არა აივ-რეზისტენტული (ვირუსისადმი გამძლე), არამედ ჩვეულებრივი, ნაწილობრივ რეზისტენტული ღეროვანი უჯრედები. ეს ფაქტი აძლიერებს მოსაზრებას, რომ აივ-ინფექციის დასამარცხებლად აუცილებელი არ არის დონორს ჰქონდეს იშვიათი გენეტიკური მუტაცია.
რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი?
აქამდე არსებული ხუთი პაციენტი განიკურნა მას შემდეგ, რაც მიიღეს ღეროვანი უჯრედები დონორებისგან, რომლებსაც ჰქონდათ სპეციფიკური გენეტიკური მუტაცია, სახელად CCR5-delta 32.
ტერმინის განმარტება: CCR5 და მუტაცია CCR5 არის ცილა იმუნური უჯრედების ზედაპირზე, რომელსაც აივ-ვირუსი იყენებს “კარად”, რათა უჯრედში შეაღწიოს. ადამიანებს, რომლებსაც აქვთ მუტაცია CCR5-delta 32 (ორივე მშობლისგან მიღებული, ანუ ჰომოზიგოტური), ეს “კარი” არ გააჩნიათ, შესაბამისად, ვირუსი მათ უჯრედებში ვერ შედის.
მეცნიერები დიდხანს მიიჩნევდნენ, რომ განკურნებისთვის აუცილებელი იყო დონორს ჰქონოდა მუტაციის ორივე ასლი (სრული რეზისტენტობა). თუმცა, ახალი პაციენტის შემთხვევაში დონორს ჰქონდა მუტაციის მხოლოდ ერთი ასლი (ჰეტეროზიგოტური), რაც იმას ნიშნავს, რომ მისი უჯრედები ვირუსის მიმართ სრულად გამძლე არ იყო.
პაციენტის ისტორია
მამაკაცს, რომელსაც აივ-ინფექცია ჰქონდა, 2015 წლის ოქტომბერში, 51 წლის ასაკში, მწვავე მიელოიდური ლეიკემიის გამო ღეროვანი უჯრედების გადანერგვა ჩაუტარდა. რადგან სრულად რეზისტენტული დონორი ხელმისაწვდომი არ იყო, ექიმებმა გამოიყენეს დონორი ნაწილობრივი (ერთი ასლი) მუტაციით.
ოპერაციიდან სამი წლის განმავლობაში პაციენტი აგრძელებდა ანტირეტროვირუსულ თერაპიას (ART) — მედიკამენტებს, რომლებიც ვირუსს თრგუნავს. 2018 წელს მან მკურნალობა შეწყვიტა. მას შემდეგ გასულია 6 წელზე მეტი (სულ 7 წელი და 3 თვე ვირუსის გარეშე) და მის სისხლსა და ქსოვილებში ვირუსის კვალი არ ფიქსირდება.
როგორ მოხდა განკურნება?
თუ უჯრედები ვირუსის მიმართ სრულად გამძლე არ იყო, როგორ გაქრა ინფექცია? კრისტიან გებლერი ბერლინის თავისუფალი უნივერსიტეტიდან განმარტავს, რომ აქ გადამწყვეტი როლი შესაძლოა ითამაშა არა უჯრედების გამძლეობამ, არამედ “ტრანსპლანტატის რეაქციამ რეზერვუარის წინააღმდეგ”.
ეს ნიშნავს, რომ დონორის ახალმა, ჯანმრთელმა იმუნურმა უჯრედებმა პაციენტის ორგანიზმში დარჩენილი ძველი, ინფიცირებული უჯრედები “უცხო სხეულად” აღიქვეს და გაანადგურეს, სანამ ვირუსი ახალ უჯრედებზე გადავიდოდა.
სამომავლო პერსპექტივები
ეს აღმოჩენა აფართოებს პოტენციური დონორების წრეს. თუმცა, ექსპერტები აფრთხილებენ საზოგადოებას: ღეროვანი უჯრედების გადანერგვა ძალიან სარისკო პროცედურაა (სიკვდილიანობის მაღალი რისკით) და ის არ გამოიყენება მხოლოდ აივ-ინფექციის სამკურნალოდ. ეს მეთოდი რჩება მხოლოდ იმ პაციენტებისთვის, რომლებსაც აქვთ სიცოცხლისთვის საშიში სისხლის კიბო.
დანარჩენი პაციენტებისთვის სტანდარტული თერაპია (ART) ან ახალი თაობის ხანგრძლივი მოქმედების პრეპარატები (მაგ. ლენაკაპავირი) კვლავ ყველაზე უსაფრთხო და ეფექტურ გზად რჩება.
ამ თემაზე მოუსმინეთ:
