კალიფორნიის ნაფიც მსაჯულთა სასამართლომ სოციალური მედიის გიგანტები, Meta და YouTube, მომხმარებლის ფსიქიკური ჯანმრთელობის დაზიანებასთან დაკავშირებულ დაუდევრობაში დამნაშავედ ცნო. აღნიშნული საქმე უკვე განიხილება, როგორც ერთ-ერთი პირველი და მნიშვნელოვანი პრეცედენტი, რომელმაც შესაძლოა სოციალური პლატფორმების მუშაობის წესები ძირფესვიანად შეცვალოს. საქმის ცენტრალური ფიგურა, რომელიც სასამართლო დოკუმენტებში KGM ინიციალებით მოიხსენიება, ამტკიცებდა, რომ სოციალური მედიის პლატფორმების დამოკიდებულების გამომწვევმა დიზაინმა მასში შფოთვა და დეპრესია განავითარა. ნაფიცმა მსაჯულებმა ეს არგუმენტი სრულად გაიზიარეს.
სასამართლომ კომპანიებს ჯამში დაახლოებით 6 მილიონი დოლარის გადახდა დააკისრა, რაც როგორც კომპენსაციას, ისე სადამსჯელო ზიანს მოიცავს. პასუხისმგებლობა კომპანიებს შორის ნაწილობრივ განაწილდა, თუმცა უფრო დიდი წილი Meta-ს დაეკისრა. თავდაპირველად სარჩელში TikTok და Snapchat-იც ფიგურირებდნენ, მაგრამ მათ სასამართლო პროცესის დაწყებამდე მორიგებას მიაღწიეს.
აღსანიშნავია, რომ ეს საქმე ერთეული შემთხვევა არ არის, რადგან შეერთებულ შტატებში უკვე ათასობით მსგავსი სარჩელია შეტანილი. მოსარჩელეები ამტკიცებენ, რომ სოციალური მედიის პროდუქტები დამოკიდებულების გამომწვევია და ფსიქიკური ჯანმრთელობისთვის პოტენციურ საფრთხეს წარმოადგენს. ზოგიერთი ექსპერტი ამ პროცესს თამბაქოს ინდუსტრიის (“Big Tobacco“) ისტორიას ადარებს — პერიოდს, როდესაც პირველად დადგა კითხვა იმის შესახებ, შეიძლება თუ არა პოპულარული პროდუქტი სისტემურად ზიანის მომტანი იყოს.
ამ სამართლებრივი დავების ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ასპექტი ის არის, რომ ყურადღება მხოლოდ მომხმარებლის მიერ შექმნილ კონტენტზე აღარ მახვილდება. სასამართლოები სულ უფრო ხშირად აფასებენ თავად პლატფორმის დიზაინს: ალგორითმებს, ავტომატურ ჩართვას (autoplay), უსასრულო სქროლსა და სხვა მექანიზმებს, რომლებიც მომხმარებლის ჩართულობას მაქსიმალურად ზრდის.
ამავე დროს, სამართლებრივი გარემო ამერიკის შეერთებულ შტატებში კვლავ რთული რჩება, ვინაიდან ე.წ. 230-ე მუხლი (Section 230) პლატფორმებს მომხმარებლის მიერ გამოქვეყნებული კონტენტის გამო პასუხისმგებლობისგან იცავს. ეს ფაქტი მსგავს საქმეებს დამატებით სირთულეს სძენს, თუმცა სწორედ ამ ფონზე მიღებული გადაწყვეტილებები ბევრისთვის გარდამტეხ სიგნალად აღიქმება.
თავის მხრივ, Meta და Google (რომელიც YouTube-ს ფლობს) სასამართლოს გადაწყვეტილებას არ ეთანხმებიან და მის გასაჩივრებას გეგმავენ. მათი პოზიციით, ფსიქიკური ჯანმრთელობა მრავალფაქტორიანი საკითხია და მისი მხოლოდ ერთი ტექნოლოგიური პროდუქტის გავლენით ახსნა არასწორია. მომდევნო თვეებში კიდევ რამდენიმე მსგავსი საქმის განხილვაა დაგეგმილი, და თუ ეს ტენდენცია გაგრძელდა, სოციალური მედიის რეგულაციები და დიზაინი, შესაძლოა, მნიშვნელოვანი ცვლილებების წინაშე აღმოჩნდეს.
